संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 2
Dashak 2 · Samāsa 3
40 ovis
ऐका कुविद्येचीं लक्षणें । अति हीनें कुलक्षणें ।
त्यागार्थ बोलिलीं ते श्रवणें । त्याग घडे
aikā kuvidyecīm lakṣaṇem | ati hīnem kulakṣaṇem |
tyāgārtha bolilīm te śravaṇem | tyāga ghaḍe
Hear the signs of false-knowledge (ku-vidyā); exceedingly low inauspicious-marks (kulakṣaṇa); they are spoken for the sake of renunciation — by hearing them, renunciation occurs.
ऐका कुविद्येचा प्राणी । जन्मा येऊन केली हानी ।
सांगिजेल येहीं लक्षणीं । वोळखावा
aikā kuvidyecā prāṇī | janmā yeūna kelī hānī |
sāmgijela yehīm lakṣaṇīm | voḷakhāvā
Hear: the creature of false-knowledge has, having been born, only created loss. These signs will be told [so that you may] recognize him.
कुविद्येचा प्राणी असे । तो कठिण निरूपणें त्रासे ।
अवगुणाची समृद्धि असे । म्हणौनियां
kuvidyecā prāṇī ase | to kaṭhiṇa nirūpaṇem trāse |
avaguṇācī samṛddhi ase | mhaṇauniyām
The creature of false-knowledge — he is troubled by severe exposition (niruūpaṇa); he has a wealth of vices (avaguṇa-samṛddhi) — therefore.
मेद्स्किप्
श्लोक ॥ दंभो दर्पो । अभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ संपदमासुरीम् ॥
मेद्स्किप्
काम क्रोध मद मत्सर । लोभ दंभ तिरस्कार ।
गर्व ताठा अहंकार । द्वेष विषाद विकल्पी
medskip
śloka || dambho darpo | abhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca |
ajñānam cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm ||
medskip
kāma krodha mada matsara | lobha dambha tiraskāra |
garva tāṭhā ahamkāra | dveṣa viṣāda vikalpī
[Sanskrit śloka from Bhagavad-Gītā 16.4:] 'dambho darpo 'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca | ajñānam cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm' — Hypocrisy, arrogance, conceit, anger, harshness, and ignorance — these, O Pārtha, are the wealth of those born to the demonic state. [Marathi enumeration:] Lust, anger, intoxication, envy; greed, hypocrisy, contempt; pride, stiffness, ego; hate, despair, doubt-mongering.
आशा ममता तृष्णा कल्पना । चिंता अहंता कामना भावना ।
असूय अविज्ञा ईषणा वासना । अतृप्ती लोलंगता
āśā mamatā tṛṣṇā kalpanā | cimtā ahamtā kāmanā bhāvanā |
asūya avijñā īṣaṇā vāsanā | atṛptī lolamgatā
Hope, possessiveness, thirst, imagination; worry, ego, desire, projection; jealousy, disrespect, craving-for-renown (iṣaṇā), latent-tendency (vāsanā); insatiability, lapping-appetite (lolangatā).
इछ्या वांछ्या चिकिछ्या निंदा । आनित्य ग्रामणी मस्ती सदा ।
जाणीव अवज्ञा विपत्ती आपदा । दुर्वृत्ती दुर्वासना
ichyā vāmchyā cikichyā nimdā | ānitya grāmaṇī mastī sadā |
jāṇīva avajñā vipattī āpadā | durvṛttī durvāsanā
Desire, craving, suspicion, slander; impermanent leadership-mania (grāmaṇī-mastī) ever; knowing-ness [as show], contempt, calamity, ruin; evil conduct, evil tendency.
स्पर्धा खटपट आणि चटचट । तऱे झटपट आणी वटवट ।
सदा खटपट आणी लटपट । परम वेथा कुविद्या
spardhā khaṭapaṭa āṇi caṭacaṭa | taṟe jhaṭapaṭa āṇī vaṭavaṭa |
sadā khaṭapaṭa āṇī laṭapaṭa | parama vethā kuvidyā
Rivalry, bickering, meddling; hurried-restlessness, chatter; forever scheming and swindling — supreme sickness is ku-vidyā.
कुरूप आणी कुलक्षण । अशक्त आणी दुर्जन ।
दरिद्री आणी कृपण । आतिशयेंसीं
kurūpa āṇī kulakṣaṇa | aśakta āṇī durjana |
daridrī āṇī kṛpaṇa | ātiśayemsīm
Ugly, and ill-marked; weak, and evil-minded; poor, and miserly — to excess.
आळसी आणी खादाड । दुर्बळ आणी लाताड ।
तुटक आणी लाबाड । आतिशयेंसीं
āḷasī āṇī khādāḍa | durbaḷa āṇī lātāḍa |
tuṭaka āṇī lābāḍa | ātiśayemsīm
Lazy, and gluttonous; feeble, and kicking [when needed]; abrupt, and deceiving — to excess.
मूर्ख आणी तपीळ । वेडें आणी वाचाळ ।
लटिकें आणी तोंडाळ । आतिशयेंसीं
mūrkha āṇī tapīḷa | veḍem āṇī vācāḷa |
laṭikem āṇī tomḍāḷa | ātiśayemsīm
Foolish, and hot-tempered; mad, and verbose; false, and abusive — to excess.
नेणे आणी नायके । न ये आणी न सीके ।
न करी आणी न देखे । अभ्यास दृष्टी
neṇe āṇī nāyake | na ye āṇī na sīke |
na karī āṇī na dekhe | abhyāsa dṛṣṭī
Ignorant, and non-listening; cannot do, and will not learn; does not do, and does not see — practice, sight [absent].
अज्ञान आणी अविस्वासी । छळवादी आणी दोषी ।
अभक्त आणी भक्तांसी । देखों सकेना
ajñāna āṇī avisvāsī | chaḷavādī āṇī doṣī |
abhakta āṇī bhaktāmsī | dekhom sakenā
Ignorant, and distrustful; a tormentor, and blameful; a non-devotee, and cannot even bear to look at devotees.
पापी आणी निंदक । कष्टी आणी घातक ।
दुःखी आणी हिंसक । आतिशयेंसीं
pāpī āṇī nimdaka | kaṣṭī āṇī ghātaka |
duḥkhī āṇī himsaka | ātiśayemsīm
Sinful, and calumniator; suffering, and injurious; miserable, and violent — to excess.
हीन आणी कृत्रिमी । रोगी आणी कुकर्मी ।
आचंगुल आणी अधर्मी । वासना रमे
hīna āṇī kṛtrimī | rogī āṇī kukarmī |
ācamgula āṇī adharmī | vāsanā rame
Low, and artificial; diseased, and evildoer; ill-mannered, and irreligious — [his] desire dwells [there].
हीन देह आणी ताठा । अप्रमाण आणी फांटा ।
बाष्कळ आणी करंटा । विवेक सांगे
hīna deha āṇī tāṭhā | apramāṇa āṇī phāmṭā |
bāṣkaḷa āṇī karamṭā | viveka sāmge
A low body, and stiff pride; unreliable, and warped; frivolous, and wretched — [yet] gives out discernment [to others].
लंडी आणी उन्मत्त । निकामी आणी डुल्लत ।
भ्याड आणी बोलत । पराक्रमु
lamḍī āṇī unmatta | nikāmī āṇī ḍullata |
bhyāḍa āṇī bolata | parākramu
Rogue, and arrogant; useless, and swaying; coward, and boasting of prowess.
कनिष्ठ आणी गर्विष्ठ । नुपरतें आणी नष्ट ।
द्वेषी आणी भ्रष्ट । आतिशयेंसीं
kaniṣṭha āṇī garviṣṭha | nuparatem āṇī naṣṭa |
dveṣī āṇī bhraṣṭa | ātiśayemsīm
Low, and proud; unforgiving, and wicked; hateful, and corrupted — to excess.
अभिमानी आणी निसंगळ । वोडगस्त आणी खळ ।
दंभिक आणी अनर्गळ । आतिशयेंसीं
abhimānī āṇī nisamgaḷa | voḍagasta āṇī khaḷa |
dambhika āṇī anargaḷa | ātiśayemsīm
Egoistic, and unrestrained; self-despising, and wicked; hypocritical, and outrageous — to excess.
वोखटे आणी विकारी । खोटे आणी अनोपकारी ।
अवलक्ष्ण आणी धिःकारी । प्राणिमात्रांसी
vokhaṭe āṇī vikārī | khoṭe āṇī anopakārī |
avalakṣṇa āṇī dhiḥkārī | prāṇimātrāmsī
Twisted, and deformed; false, and un-beneficent; ill-marked, and reviling — of every living creature.
अल्पमती आणी वादक । दीनरूप आणि भेदक ।
सूक्ष्म आणी त्रासक । कुशब्दें करूनि
alpamatī āṇī vādaka | dīnarūpa āṇi bhedaka |
sūkṣma āṇī trāsaka | kuśabdem karūni
Of small intellect, and argumentative; of piteous appearance, and divisive; subtle [in manner], and a tormentor — through ill-speech (ku-śabda).
कठिणवचनी कर्कशवचनी । कापट्यवचनी संदेहवचनी ।
दुःखवचनी तीव्रवचनी । क्रूर निष्ठुर दुरात्मा
kaṭhiṇavacanī karkaśavacanī | kāpaṭyavacanī samdehavacanī |
duḥkhavacanī tīvravacanī | krūra niṣṭhura durātmā
Harsh-speaking, crude-speaking; deceit-speaking, doubt-speaking; sorrow-speaking, sharp-speaking — cruel, pitiless, wicked-souled (durātmā).
न्यूनवचनी पैशून्यवचनी । अशुभवचनी अनित्यवचनी ।
द्वेषवचनी अनृत्यवचनी । बाष्कळवचनी धिःकारु
nyūnavacanī paiśūnyavacanī | aśubhavacanī anityavacanī |
dveṣavacanī anṛtyavacanī | bāṣkaḷavacanī dhiḥkāru
Slur-speaking, slander-speaking; inauspicious-speaking, impermanence-speaking; hate-speaking, lie-speaking; foolish-speaking — a contempt [in speech].
कओअटी कुटीळ गाठ्याळ । कुर्टें कुचर नट्याळ ।
कोपी कुधन टवाळ । आतिशयेंसीं
kaoaṭī kuṭīḷa gāṭhyāḷa | kurṭem kucara naṭyāḷa |
kopī kudhana ṭavāḷa | ātiśayemsīm
Deceiver, crooked, scheming; devious, lax, petty; angry, shabby, rascal — to excess.
तपीळ तामस अविचार । पापी अनर्थी अपस्मार ।
भूत समंधी संचार । आंगीं वसे
tapīḷa tāmasa avicāra | pāpī anarthī apasmāra |
bhūta samamdhī samcāra | āmgīm vase
Hot-tempered, tāmasic, thoughtless; sinful, malicious, epileptic; possessed by spirits (bhūta-samamdha) — all enter his body.
आत्महत्यारा स्त्रीहत्यारा । गोहत्यारा ब्रह्महत्यारा ।
मातृहत्यारा पितृहत्यारा । माहापापी पतित
ātmahatyārā strīhatyārā | gohatyārā brahmahatyārā |
mātṛhatyārā pitṛhatyārā | māhāpāpī patita
Self-slayer, woman-slayer; cow-slayer, brāhmaṇa-slayer; mother-slayer, father-slayer — great sinner, fallen.
उणें कुपात्र कुतर्की । मित्रद्रोही विस्वासघातकी ।
कृतघ्न तल्पकी नारकी । अतित्याई जल्पक
uṇem kupātra kutarkī | mitradrohī visvāsaghātakī |
kṛtaghna talpakī nārakī | atityāī jalpaka
Deficient, unworthy-vessel, ill-reasoning; friend-betrayer, trust-breaker; ungrateful, bed-violator, hell-bound; impatient, babbler.
किंत भांडण झगडा कळहो । अधर्म अनराहाटी शोकसंग्रहो ।
चाहाड वेसनी विग्रहो । निग्रहकर्ता
kimta bhāmḍaṇa jhagaḍā kaḷaho | adharma anarāhāṭī śokasamgraho |
cāhāḍa vesanī vigraho | nigrahakartā
Hesitation, quarrel, strife, conflict; adharma, misconduct, hoarder-of-grief; tale-bearer, vicious, quarrel-keeper; controller [by force].
द्वाड आपेसी वोंगळ । चाळक चुंबक लच्याळ ।
स्वार्थी अभिळासी वोढाळ । आद्दत्त झोड आदखणा
dvāḍa āpesī vomgaḷa | cāḷaka cumbaka lacyāḷa |
svārthī abhiḷāsī voḍhāḷa | āddatta jhoḍa ādakhaṇā
Wicked, self-promoting, filthy; swindler, cheat, licker-up; selfish, covetous, wild-roaming; kidnapper, beater, jealous.
शठ शुंभ कातरु । लंड तर्मुंड सिंतरु ।
बंड पाषांड तश्करु । अपहारकर्ता
śaṭha śumbha kātaru | lamḍa tarmumḍa simtaru |
bamḍa pāṣāmḍa taśkaru | apahārakartā
Crafty, pretender, coward; rascal, impostor, deceiver; rebellious, hypocritical, thievish; a ruiner.
धीट सैराट मोकाट । चाट चावट वाजट ।
थोट उद्धट लंपट । बटवाल कुबुद्धी
dhīṭa sairāṭa mokāṭa | cāṭa cāvaṭa vājaṭa |
thoṭa uddhaṭa lampaṭa | baṭavāla kubuddhī
Bold, uncontrolled, free-roving; flatterer, vulgar, noisemaker; broken, brazen, lustful; liar, evil-intellected (kubuddhi).
मारेकरी वरपेकरी । दरवडेकरी खाणोरी ।
मैंद भोंदु परद्वारी । भुररेकरी चेटकी
mārekarī varapekarī | daravaḍekarī khāṇorī |
maimda bhomdu paradvārī | bhurarekarī ceṭakī
Murderer, plunderer; raider, miner [i.e., burglar]; cheat, duper, adulterer; bandit, sorcerer.
निशंक निलाजिरा कळभंट । टौणपा लौंद धट उद्धट ।
ठस ठोंबस खट नट । जगभांड विकारी
niśamka nilājirā kaḷabhamṭa | ṭauṇapā laumda dhaṭa uddhaṭa |
ṭhasa ṭhombasa khaṭa naṭa | jagabhāmḍa vikārī
Shameless, insolent, hair-splitter; blockhead, glutton, brazen, insolent; stubborn, stupid, rogue, fraud; world-disturber, corrupted.
अधीर आळिका अनाचारी । अंध पंगु खोकलेंकरी ।
थोंटा बधिर दमेकरी । तऱ्ही ताठा न संडी
adhīra āḷikā anācārī | amdha pamgu khokalemkarī |
thomṭā badhira damekarī | taṟhī tāṭhā na samḍī
Impatient, stingy, impure-conduct; blind, lame, cough-ridden; limbless, deaf, asthmatic — yet pride remains [in him].
विद्याहीन वैभवहीन । कुळहीन लक्ष्मीहीन ।
शक्तिहीन सामर्थ्यहीन । अदृष्टहीन भिकारी
vidyāhīna vaibhavahīna | kuḷahīna lakṣmīhīna |
śaktihīna sāmarthyahīna | adṛṣṭahīna bhikārī
Learning-less, prosperity-less; lineage-less, Lakṣmī-less; power-less, capability-less; luck-less, beggar.
बळहीन कळाहीन । मुद्राहीन दीक्षाहीन ।
लक्षणहीन लावण्यहीन । आंगहीन विपारा
baḷahīna kaḷāhīna | mudrāhīna dīkṣāhīna |
lakṣaṇahīna lāvaṇyahīna | āmgahīna vipārā
Strength-less, art-less; seal-less, initiation-less; mark-less, beauty-less; body-less, ruined.
युक्तिहीन बुद्धिहीन । आचारहीन विचारहीन ।
क्रियाहीन सत्वहीन । विवेकहीन संशई
yuktihīna buddhihīna | ācārahīna vicārahīna |
kriyāhīna satvahīna | vivekahīna samśaī
Stratagem-less, intellect-less; conduct-less, reflection-less; activity-less, sattva-less; discernment-less, doubter.
भक्तिहीन भावहीन । ज्ञानहीन वैराग्यहीन ।
शांतिहीन क्ष्माहीन । सर्वहीन क्षुल्लकु
bhaktihīna bhāvahīna | jñānahīna vairāgyahīna |
śāmtihīna kṣmāhīna | sarvahīna kṣullaku
Devotion-less, feeling-less; knowledge-less, dispassion-less; peace-less, forgiveness-less; all-less, trivial.
समयो नेणे प्रसंग नेणे । प्रेत्न नेणे अभ्यास नेणे ।
आर्जव नेणे मैत्री नेणे । कांहींच नेणे अभागी
samayo neṇe prasamga neṇe | pretna neṇe abhyāsa neṇe |
ārjava neṇe maitrī neṇe | kāmhīmca neṇe abhāgī
Does not know the right moment; does not know the right occasion; does not know effort, does not know practice; does not know integrity, does not know friendship; knows nothing — unfortunate.
असो ऐसे नाना विकार । कुलक्षणाचें कोठार ।
ऐसा कुविद्येचा नर । श्रोतीं वोळखावा
aso aise nānā vikāra | kulakṣaṇācem koṭhāra |
aisā kuvidyecā nara | śrotīm voḷakhāvā
Enough — such various corruptions (vikāra), a storehouse of inauspicious-marks; such a person of false-knowledge — listeners, recognize him.
ऐसीं कुविद्येचीं लक्षणें । ऐकोनि त्यागची करणें ।
अभिमानीं तऱ्हें भरणें । हें विहित नव्हें
aisīm kuvidyecīm lakṣaṇem | aikoni tyāgacī karaṇem |
abhimānīm taṟhem bharaṇem | hem vihita navhem
These are the signs of ku-vidyā; hearing them, renounce them; to fill oneself up with [such ways] by pride is not appropriate (vihita).