संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 2
Dashak 2 · Samāsa 8
32 ovis
ऐका सद्विद्येचीं लक्षणें । परम शुद्ध सुलक्षणें ।
विचार घेतां बळेंचि बाणे । सद्विद्या आंगीं
aikā sadvidyecīm lakṣaṇem | parama śuddha sulakṣaṇem |
vicāra ghetām baḷemci bāṇe | sadvidyā āmgīm
Hear the signs of true-knowledge (sad-vidyā) — supremely pure, of excellent marks; by applying reasoning, sad-vidyā becomes forcefully ingrained (bāṇe) in the body.
सद्विद्येचा जो पुरुष । तो उत्तमलक्षणी विशेष ।
त्याचे गुण ऐकतां संतोष । परम वाटे
sadvidyecā jo puruṣa | to uttamalakṣaṇī viśeṣa |
tyāce guṇa aikatām samtoṣa | parama vāṭe
The man of sad-vidyā — he is outstanding in excellent marks; hearing his qualities, supreme contentment arises.
भाविक सात्विक प्रेमळ । शांति क्ष्मा दयासीळ ।
लीन तत्पर केवळ । अमृतवचनी
bhāvika sātvika premaḷa | śāmti kṣmā dayāsīḷa |
līna tatpara kevaḷa | amṛtavacanī
Pious, sāttvic, loving; peace, forgiveness, compassionate; humble, attentive, of nectar-speech (amṛta-vacanī).
परम सुंदर आणी चतुर । परम सबळ आणी धीर ।
परम संपन्न आणी उदार । आतिशयेंसीं
parama sumdara āṇī catura | parama sabaḷa āṇī dhīra |
parama sampanna āṇī udāra | ātiśayemsīm
Supremely beautiful and clever; supremely strong and steady (dhīra); supremely prosperous and generous — to excess.
परम ज्ञाता आणी भक्त । माहा पंडीत आणी विरक्त ।
माहा तपस्वी आणी शांत । आतिशयेंसीं
parama jñātā āṇī bhakta | māhā pamḍīta āṇī virakta |
māhā tapasvī āṇī śāmta | ātiśayemsīm
Supreme knower and devotee; great pandit and dispassionate; great ascetic and peaceful — to excess.
वक्ता आणी नैराशता । सर्वज्ञ आणी सादरता ।
श्रेष्ठ आणी नम्रता । सर्वत्रांसी
vaktā āṇī nairāśatā | sarvajña āṇī sādaratā |
śreṣṭha āṇī namratā | sarvatrāmsī
Speaker and non-expectant (nairāśya); all-knowing and attentive; senior and humble — toward all.
राजा आणी धार्मिक । शूर आणी विवेक ।
तारुण्य आणी नेमक । आतिशयेंसीं
rājā āṇī dhārmika | śūra āṇī viveka |
tāruṇya āṇī nemaka | ātiśayemsīm
King and righteous (dhārmika); hero and discerning (viveka); youth and observant (nemaka) — to excess.
वृधाचारी कुळाचारी । युक्ताहारी निर्विकारी ।
धन्वंतरी परोपकारी । पद्महस्ती
vṛdhācārī kuḷācārī | yuktāhārī nirvikārī |
dhanvamtarī paropakārī | padmahastī
Elder-tradition-observer, family-observer; moderate-eater (yukta-āhārī), unagitated (nir-vikārī); [skilled as] physician, benefactor, generous-handed (padma-hastī).
कार्यकर्ता निराभिमानी । गायक आणी वैष्णव जनी ।
वैभव आणी भगवद्भजनी । अत्यादरें
kāryakartā nirābhimānī | gāyaka āṇī vaiṣṇava janī |
vaibhava āṇī bhagavadbhajanī | atyādarem
Active in duty (kārya-kartā), free of conceit (nirabhimānī); singer and Vaiṣṇava among people; prosperous and with utmost regard for Bhagavad-bhajana.
तत्वज्ञ आणी उदासीन । बहुश्रुत आणी सज्जन ।
मंत्री आणी सगुण । नीतिवंत
tatvajña āṇī udāsīna | bahuśruta āṇī sajjana |
mamtrī āṇī saguṇa | nītivamta
Tattva-knower and dispassionate (udāsīna); well-heard (bahu-śruta) and noble; minister (mantrī) and virtuous (saguṇa); ethical (nīti-vanta).
आधु पवित्र पुण्यसीळ । अंतरशुद्ध धर्मात्मा कृपाळ ।
कर्मनिष्ठ स्वधर्में निर्मळ । निर्लोभ अनुतापी
ādhu pavitra puṇyasīḷa | amtaraśuddha dharmātmā kṛpāḷa |
karmaniṣṭha svadharmem nirmaḷa | nirlobha anutāpī
Devout, pure, merit-disciplined; inwardly pure, dharma-souled, compassionate; ritually steadfast, clear in own-dharma; greedless, repentant.
गोडी आवडी परमार्थप्रीती । सन्मार्ग सत्क्रिया धारणा धृती ।
श्रुति स्मृती लीळा युक्ति । स्तुती मती परीक्षा
goḍī āvaḍī paramārthaprītī | sanmārga satkriyā dhāraṇā dhṛtī |
śruti smṛtī līḷā yukti | stutī matī parīkṣā
Sweetness-and-love, affection for paramārtha; good-path, good-action, retentive power (dhāraṇā), steadfastness (dhṛti); śruti, smṛti, līlā, yukti; praise, intellect, examination.
दक्ष धूर्त योग्य तार्किक । सत्यसाहित्य नेमक भेदक ।
कुशळ चपळ चमत्कारिक । नाना प्रकारें
dakṣa dhūrta yogya tārkika | satyasāhitya nemaka bhedaka |
kuśaḷa capaḷa camatkārika | nānā prakārem
Skillful, shrewd, fit, logical; true-and-helpful, observant, penetrating; capable, nimble, marvelous — in many modes.
आदर सन्मान तार्तम्य जाणे । प्रयोगसमयो प्रसंग जाणे ।
कार्याकारण चिन्हें जाणे । विचक्षण बोलिका
ādara sanmāna tārtamya jāṇe | prayogasamayo prasamga jāṇe |
kāryākāraṇa cinhem jāṇe | vicakṣaṇa bolikā
Knows respect, honor, proportion; knows the time for procedure, knows the occasion; knows the signs of cause-and-effect; discerning, articulate.
सावध साक्षेपी साधक । आगम निगम शोधक ।
ज्ञानविज्ञान बोधक । निश्चयात्मक
sāvadha sākṣepī sādhaka | āgama nigama śodhaka |
jñānavijñāna bodhaka | niścayātmaka
Attentive, eager, practitioner (sādhaka); investigator of āgama (revealed texts) and nigama (tradition); instructor of knowledge and special-knowledge (jñāna-vijñāna); of firm resolution.
पुरश्चरणी तीर्थवासी । धृढव्रती कायाक्लेसी ।
उपासक, निग्रहासी- । करूं जाणे
puraścaraṇī tīrthavāsī | dhṛḍhavratī kāyāklesī |
upāsaka, nigrahāsī- | karūm jāṇe
Mantra-repetition-observer, pilgrimage-dweller; firm in vows, body-chastening (kāya-kleśī); worshipper; he knows how to practice restraint (nigraha).
सत्यवचनी शुभवचनी । कोमळवचनी येकवचनी ।
निश्चयवचनी सौख्यवचनी । सर्वकाळ
satyavacanī śubhavacanī | komaḷavacanī yekavacanī |
niścayavacanī saukhyavacanī | sarvakāḷa
True-speaking, auspicious-speaking; soft-speaking, truth-to-one-word (eka-vacanī); resolute-speaking, joy-speaking — always.
वासनातृप्त सखोल योगी । भव्य सुप्रसन्न वीतरागी ।
सौम्य सात्विक शुद्धमार्गी । निःकपट निर्वेसनी
vāsanātṛpta sakhola yogī | bhavya suprasanna vītarāgī |
saumya sātvika śuddhamārgī | niḥkapaṭa nirvesanī
Tendency-satisfied (vāsanā-tṛpta), a deep yogi; grand, gracious, passion-freed; gentle, sāttvic, on the pure path; uncynical, vice-less.
सुगड संगीत गुणग्राही । अनापेक्षी लोकसंग्रही ।
आर्जव सख्य सर्वहि । प्राणीमात्रासी
sugaḍa samgīta guṇagrāhī | anāpekṣī lokasamgrahī |
ārjava sakhya sarvahi | prāṇīmātrāsī
Well-shaped, harmonious, quality-gatherer; unexpectant, people-collector; upright, friendly — to every living creature.
द्रव्यसुची दारासुची । न्यायसुची अंतरसुची ।
प्रवृत्तिसुची निवृत्तिसुची । सर्वसुची निःसंगपणें
dravyasucī dārāsucī | nyāyasucī amtarasucī |
pravṛttisucī nivṛttisucī | sarvasucī niḥsamgapaṇem
Pure in wealth, pure in [dealings with] wife; pure in judgment, pure within; pure in engagement, pure in renunciation — all-pure by non-attachment (niḥsanga-paṇā).
मित्रपणें परहितकारी । वाग्माधुर्य परशोकहारी ।
सामर्थ्यपणें वेत्रधारी । पुरूषार्थें जगमित्र
mitrapaṇem parahitakārī | vāgmādhurya paraśokahārī |
sāmarthyapaṇem vetradhārī | purūṣārthem jagamitra
Beneficent to others as a friend; speech-sweetness that dispels others' sorrow; wielder of the staff by capacity — friend of the world by his manliness (puruṣārtha).
संशयछेदक विशाळ वक्ता । सकळ कॢप्त असोनी श्रोता ।
कथानिरूपणीं शब्दार्था । जाऊंच नेदी
samśayachedaka viśāḷa vaktā | sakaḷa kḷpta asonī śrotā |
kathānirūpaṇīm śabdārthā | jāūmca nedī
Doubt-severer, wide speaker; [even] when all [is known to him], still a listener; will not let meaning escape — in story and exposition.
वेवादरहित संवादी । संगरहित निरोपाधी ।
दुराशारहित अक्रोधी । निर्दोष निर्मत्सरी
vevādarahita samvādī | samgarahita niropādhī |
durāśārahita akrodhī | nirdoṣa nirmatsarī
Free of argument, a conversationalist (samvādī); unattached, without limiting conditions; without false-hope, without anger; flawless, without envy.
विमळज्ञानी निश्चयात्मक । समाधानी आणी भजक ।
सिद्ध असोनी साधक । साधन रक्षी
vimaḷajñānī niścayātmaka | samādhānī āṇī bhajaka |
siddha asonī sādhaka | sādhana rakṣī
Of pure knowledge, resolute; composed and devoted; being siddha, yet [acts as] sādhaka — guards the discipline (sādhana).
सुखरूप संतोषरूप । आनंदरूप हास्यरूप ।
ऐक्यरूप आत्मरूप । सर्वत्रांसी
sukharūpa samtoṣarūpa | ānamdarūpa hāsyarūpa |
aikyarūpa ātmarūpa | sarvatrāmsī
Happiness-form, contentment-form; bliss-form, laughter-form; unity-form, Self-form — for all.
भाग्यवंत जयवंत । रूपवंत गुणवंत ।
आचारवंत क्रियावंत । विचारवंत स्थिती
bhāgyavamta jayavamta | rūpavamta guṇavamta |
ācāravamta kriyāvamta | vicāravamta sthitī
Fortunate, victorious; handsome, virtuous; conduct-possessing, activity-possessing; reflection-possessing in his state.
येशवंत किर्तिवंत । शक्तिवंत सामर्थ्यवंत ।
वीर्यवंत वरदवंत । सत्यवंत सुकृती
yeśavamta kirtivamta | śaktivamta sāmarthyavamta |
vīryavamta varadavamta | satyavamta sukṛtī
Famous, illustrious; powerful, capable; vigorous, blessed; truthful, meritorious.
विद्यावंत कळावंत । लक्ष्मीवंत लक्ष्णवंत ।
कुळवंत सुचिष्मंत । बळवंत दयाळु
vidyāvamta kaḷāvamta | lakṣmīvamta lakṣṇavamta |
kuḷavamta suciṣmamta | baḷavamta dayāḷu
Learned, skilled; wealthy, good-marked; high-born, pure-spirited; strong, compassionate.
युक्तिवंत गुणवंत वरिष्ठ । बुद्धिवंत बहुधारिष्ट ।
दीक्षावंत सदासंतुष्ट । निस्पृह वीतरागी
yuktivamta guṇavamta variṣṭha | buddhivamta bahudhāriṣṭa |
dīkṣāvamta sadāsamtuṣṭa | nispṛha vītarāgī
Stratagem-possessing, virtuous, supreme; intelligent, greatly-steadfast; initiated, ever-content; desireless, passion-freed.
असो ऐसे उत्तम गुण । हें सद्विद्यचें लक्षण ।
अभ्यासाया निरूपण । अल्पमात्र बोलिलें
aso aise uttama guṇa | hem sadvidyacem lakṣaṇa |
abhyāsāyā nirūpaṇa | alpamātra bolilem
Enough — such are the excellent qualities; this is the sign (lakṣaṇa) of sad-vidyā. For the sake of practice (abhyāsa), exposition was briefly given.
रूपलावण्य अभ्यासितां न ये । सहजगुणास न चले उपाये ।
कांहीं तरी धरावी सोये । अगांतुक गुणाची
rūpalāvaṇya abhyāsitām na ye | sahajaguṇāsa na cale upāye |
kāmhīm tarī dharāvī soye | agāmtuka guṇācī
Beauty and charm cannot be cultivated; there is no method for innate qualities; yet one should hold fast to some means of the acquirable qualities (āgantuka guṇa).
ऐसी सद्विद्या बरवी । सर्वत्रांपासी असावी ।
परी विरक्तपुरुषें अभ्यासवी । अगत्यरूप
aisī sadvidyā baravī | sarvatrāmpāsī asāvī |
parī viraktapuruṣem abhyāsavī | agatyarūpa
Such sad-vidyā is excellent; let it be in all; but the dispassionate one (virakta puruṣa) should cultivate it imperatively.