Dashak 3 · Samāsa 9

58 ovis

संसार म्हणिजे सवेंच स्वार । नाहीं मरणास उधार । मापीं लागलें शरीर । घडीनें घडी

samsāra mhaṇije savemca svāra | nāhīm maraṇāsa udhāra | māpīm lāgalem śarīra | ghaḍīnem ghaḍī

Samsāra is a rider by one's side; there is no credit for death; the body is measured moment by moment.

नित्य काळाची संगती । न कळे होणाराची गती । कर्मासारिखे प्राणी पडती । नाना देसीं विदेसीं

nitya kāḷācī samgatī | na kaḷe hoṇārācī gatī | karmāsārikhe prāṇī paḍatī | nānā desīm videsīm

Time is ever one's companion; the coming-state is not known; creatures fall according to karma — in many lands, foreign and home.

सरतां संचिताचें शेष । नाहीं क्षणाचा अवकाश । भरतां न भरतां निमिष्य । जाणें लागे

saratām samcitācem śeṣa | nāhīm kṣaṇācā avakāśa | bharatām na bharatām nimiṣya | jāṇem lāge

When the accumulated-karma-residue is exhausted, there is not even a moment's delay; in an instant filled-or-unfilled, one must go.

अवचितें काळाचे म्हणियारे । मारित सुटती येकसरें । नेऊन घालिती पुढारें । मृत्युपंथे

avacitem kāḷāce mhaṇiyāre | mārita suṭatī yekasarem | neūna ghālitī puḍhārem | mṛtyupamthe

Suddenly Time's messengers strike and leave at once; they take one forward on the death-path.

होतां मृत्याची आटाटी । कोणी घालूं न सकती पाठीं । सर्वत्रांस कुटाकुटी । मागेंपुढें होतसे

hotām mṛtyācī āṭāṭī | koṇī ghālūm na sakatī pāṭhīm | sarvatrāmsa kuṭākuṭī | māgempuḍhem hotase

When death's struggle comes, no one can pursue behind; front and back, there is beating for all.

मृत्युकाळ काठी निकी । बैसे बळियाचे मस्तकीं । माहाराजे बळिये लोकीं । राहों न सकती

mṛtyukāḷa kāṭhī nikī | baise baḷiyāce mastakīm | māhārāje baḷiye lokīm | rāhom na sakatī

Death's staff is the finest one; it sits on the mightiest head; great kings cannot remain, by their strength — in the world.

मृत्य न म्हणे किं हा क्रूर । मृत्य न म्हणे हा जुंझार । मृत्य न म्हणे संग्रामशूर । समरांगणीं

mṛtya na mhaṇe kim hā krūra | mṛtya na mhaṇe hā jumjhāra | mṛtya na mhaṇe samgrāmaśūra | samarāmgaṇīm

Death does not say 'this one is cruel'; not 'this is a fighter'; not 'this is a battle-hero' — on the battlefield.

मृत्य न म्हणे किं हा कोपी । मृत्य न म्हणे हा प्रतापी । मृत्य न म्हणे उग्ररूपी । माहांखळ

mṛtya na mhaṇe kim hā kopī | mṛtya na mhaṇe hā pratāpī | mṛtya na mhaṇe ugrarūpī | māhāmkhaḷa

Death does not say 'this is wrathful'; not 'this is majestic'; not 'fierce-formed, mighty evil-doer.'

मृत्य न म्हणे बलाढ्य । मृत्य न म्हणे धनाढ्य । मृत्य न म्हणे आढ्य । सर्व गुणें

mṛtya na mhaṇe balāḍhya | mṛtya na mhaṇe dhanāḍhya | mṛtya na mhaṇe āḍhya | sarva guṇem

Death does not say mighty; not wealthy; not full of all virtues.

मृत्य न म्हणे हा विख्यात । मृत्य न म्हणे हा श्रीमंत । मृत्य न म्हणे हा अद्भुत । पराक्रमी

mṛtya na mhaṇe hā vikhyāta | mṛtya na mhaṇe hā śrīmamta | mṛtya na mhaṇe hā adbhuta | parākramī

Death does not say famous; not rich; not marvelous in prowess.

मृत्य न म्हणे हा भूपती । मृत्य न म्हणे हा चक्रवती । मृत्य न म्हणे हा करामती । कैवाड जाणे

mṛtya na mhaṇe hā bhūpatī | mṛtya na mhaṇe hā cakravatī | mṛtya na mhaṇe hā karāmatī | kaivāḍa jāṇe

Death does not say emperor, does not say world-ruler (cakravartī), does not say trickster of knowledge-of-kinship.

मृत्य न म्हणे हा हयपती । मृत्य न म्हणे गजपती । मृत्य न म्हणे नरपती । विख्यात राजा

mṛtya na mhaṇe hā hayapatī | mṛtya na mhaṇe gajapatī | mṛtya na mhaṇe narapatī | vikhyāta rājā

Death does not say horse-lord, elephant-lord, man-lord — famous king.

मृत्य न म्हणे वरिष्ठ जनीं । मृत्य न म्हणे राजकारणी । मृत्य न म्हणे वेतनी । वेतनधर्ता

mṛtya na mhaṇe variṣṭha janīm | mṛtya na mhaṇe rājakāraṇī | mṛtya na mhaṇe vetanī | vetanadhartā

Death does not say noble among people, diplomat, salary-bearer, salary-giver.

मृत्य न म्हणे देसाई । मृत्य न म्हणे वेवसाई । मृत्य न म्हणे ठाई ठाई । पुंड राजे

mṛtya na mhaṇe desāī | mṛtya na mhaṇe vevasāī | mṛtya na mhaṇe ṭhāī ṭhāī | pumḍa rāje

Death does not say landowner, merchant, or rebel-chief here and there.

मृत्य न म्हणे मुद्राधारी । मृत्य न म्हणे व्यापारी । मृत्य न म्हणे परनारी । राजकन्या

mṛtya na mhaṇe mudrādhārī | mṛtya na mhaṇe vyāpārī | mṛtya na mhaṇe paranārī | rājakanyā

Death does not say seal-bearer, trader, adulterer, royal-daughter.

मृत्य न म्हणे कार्याकारण । मृत्य न म्हणे वर्णावर्ण । मृत्य न म्हणे हा ब्राह्मण । कर्मनिष्ठ

mṛtya na mhaṇe kāryākāraṇa | mṛtya na mhaṇe varṇāvarṇa | mṛtya na mhaṇe hā brāhmaṇa | karmaniṣṭha

Death does not say effort-and-purpose; varṇa-distinction; or 'this is a ritual-observing brāhmaṇa.'

मृत्य न म्हणे वित्पन्न । मृत्य न म्हणे संपन्न । मृत्य न म्हणे विद्वज्जन । समुदाई

mṛtya na mhaṇe vitpanna | mṛtya na mhaṇe sampanna | mṛtya na mhaṇe vidvajjana | samudāī

Death does not say learned, well-supplied, scholarly crowd.

मृत्य न म्हणे हा धूर्त । मृत्य न म्हणे बहुश्रुत । मृत्य न म्हणे हा पंडित । माहाभला

mṛtya na mhaṇe hā dhūrta | mṛtya na mhaṇe bahuśruta | mṛtya na mhaṇe hā pamḍita | māhābhalā

Death does not say shrewd, well-heard, great-panditic.

मृत्य न म्हणे पुराणिक । मृत्य न म्हणे हा वैदिक । मृत्य न म्हणे हा याज्ञिक । अथवा जोसी

mṛtya na mhaṇe purāṇika | mṛtya na mhaṇe hā vaidika | mṛtya na mhaṇe hā yājñika | athavā josī

Death does not say Purāṇa-reciter, Vedic, yajña-performer, jyotiṣī.

मृत्य न म्हणे अग्निहोत्री । मृत्य न म्हणे हा श्रोत्री । मृत्य न म्हणे मंत्रयंत्री । पूर्णागमी

mṛtya na mhaṇe agnihotrī | mṛtya na mhaṇe hā śrotrī | mṛtya na mhaṇe mamtrayamtrī | pūrṇāgamī

Death does not say agnihotrī, śrotriya, mantra-yantra-expert, complete-āgamī.

मृत्य न म्हणे शास्त्रज्ञ । मृत्य न म्हणे वेदज्ञ । मृत्य न म्हणे सर्वज्ञ । सर्व जाणे

mṛtya na mhaṇe śāstrajña | mṛtya na mhaṇe vedajña | mṛtya na mhaṇe sarvajña | sarva jāṇe

Death does not say śāstra-knower, Veda-knower; does not say this is expert, ritual-observing.

मृत्य न म्हणे ब्रह्मत्या । मृत्य न म्हणे गोहत्या । मृत्य न म्हणे नाना हत्या । स्त्रीबाळकादिक

mṛtya na mhaṇe brahmatyā | mṛtya na mhaṇe gohatyā | mṛtya na mhaṇe nānā hatyā | strībāḷakādika

Death does not say Brahman-slayer, cow-slayer, or any-slayer of women-and-children.

मृत्य न म्हणे रागज्ञानी । मृत्य न म्हणे ताळज्ञानी । मृत्य न म्हणे तत्वज्ञानी । तत्ववेत्ता

mṛtya na mhaṇe rāgajñānī | mṛtya na mhaṇe tāḷajñānī | mṛtya na mhaṇe tatvajñānī | tatvavettā

Death does not say rāga-knower, tāla-knower, tattva-knower, tattva-viewer.

मृत्य न म्हणे योग्याभ्यासी । मृत्य न म्हणे संन्यासी । मृत्य न म्हणे काळासी । वंचूं जाणे

mṛtya na mhaṇe yogyābhyāsī | mṛtya na mhaṇe samnyāsī | mṛtya na mhaṇe kāḷāsī | vamcūm jāṇe

Death does not say yoga-practitioner, sannyāsī, 'one who knows how to evade Time.'

मृत्य न म्हणे हा सावध । मृत्य न म्हणे हा सिद्ध । मृत्य न म्हणे वैद्य प्रसिद्ध । पंचाक्षरी

mṛtya na mhaṇe hā sāvadha | mṛtya na mhaṇe hā siddha | mṛtya na mhaṇe vaidya prasiddha | pamcākṣarī

Death does not say 'this is vigilant', 'this is a siddha', 'this is a famous physician', 'pañcākṣarī'.

मृत्य न म्हणे हा गोसावी । मृत्य न म्हणे हा तपस्वी । मृत्य न म्हणे हा मनस्वी । उदासीन । २६॥ मृत्य न म्हणे ऋषेश्वर । मृत्य न म्हणे कवेश्वर । मृत्य न म्हणे दिगंबर । समाधिस्थ

mṛtya na mhaṇe hā gosāvī | mṛtya na mhaṇe hā tapasvī | mṛtya na mhaṇe hā manasvī | udāsīna | 26 || mṛtya na mhaṇe ṛṣeśvara | mṛtya na mhaṇe kaveśvara | mṛtya na mhaṇe digambara | samādhistha

Death does not say 'this is a gosāvī', 'this is a tapasvī', 'this is a man of his own mind — dispassionate.'

मृत्य न म्हणे हठयोगी । मृत्य न म्हणे राजयोगी । मृत्य न म्हणे वीतरागी । निरंतर

mṛtya na mhaṇe haṭhayogī | mṛtya na mhaṇe rājayogī | mṛtya na mhaṇe vītarāgī | niramtara

Death does not say haṭha-yogi, rāja-yogi, or passion-freed — continually.

मृत्य न म्हणे ब्रह्मच्यारी । मृत्य न म्हणे जटाधारी । मृत्य न म्हणे निराहारी । योगेश्वर

mṛtya na mhaṇe brahmacyārī | mṛtya na mhaṇe jaṭādhārī | mṛtya na mhaṇe nirāhārī | yogeśvara

Death does not say brahmacārī, matted-hair-bearer, foodless yogeśvara.

मृत्य न म्हणे हा संत । मृत्य न म्हणे हा महंत । मृत्य न म्हणे हा गुप्त । होत असे

mṛtya na mhaṇe hā samta | mṛtya na mhaṇe hā mahamta | mṛtya na mhaṇe hā gupta | hota ase

Death does not say 'this is a saint', 'this is great-one'; not 'this is hidden' — [still it happens].

मृत्य न म्हणे हा स्वाधेन । मृत्य न म्हणे हा पराधेन । सकळ जीवांस प्राशन । मृत्युचि करी

mṛtya na mhaṇe hā svādhena | mṛtya na mhaṇe hā parādhena | sakaḷa jīvāmsa prāśana | mṛtyuci karī

Death does not say self-governed, or other-dependent; drinks all beings — death alone acts.

येक मृत्युमार्गी लागले । येकीं आर्धपंथ क्रमिले । येक ते सेवटास गेले । वृद्धपणीं

yeka mṛtyumārgī lāgale | yekīm ārdhapamtha kramile | yeka te sevaṭāsa gele | vṛddhapaṇīm

Some have just started on death-path; some are halfway; some have reached the end — in old age.

मृत्य न म्हणे बाळ तारुण्य । मृत्य न म्हणे सुलक्षण । मृत्य न म्हणे विचक्षण । बहु बोलिका

mṛtya na mhaṇe bāḷa tāruṇya | mṛtya na mhaṇe sulakṣaṇa | mṛtya na mhaṇe vicakṣaṇa | bahu bolikā

Death does not say child, youth; not well-marked; not clever, eloquent.

मृत्य न म्हणे हा आधारु । मृत्य न म्हणे उदार । मृत्य न म्हणे हा सुंदर । चतुरांग जाणे

mṛtya na mhaṇe hā ādhāru | mṛtya na mhaṇe udāra | mṛtya na mhaṇe hā sumdara | caturāmga jāṇe

Death does not say support, generous, beautiful, four-limbed knower.

मृत्य न म्हणे पुण्यपुरुष । मृत्य न म्हणे हरिदास । मृत्य न म्हणे विशेष । सुकृती नर

mṛtya na mhaṇe puṇyapuruṣa | mṛtya na mhaṇe haridāsa | mṛtya na mhaṇe viśeṣa | sukṛtī nara

Death does not say meritorious person, Haridāsa, especially virtuous man.

आतां असो हें बोलणें । मृत्यापासून सुटिजे कोणें । मागेंपुढें विश्वास जाणें । मृत्युपंथें

ātām aso hem bolaṇem | mṛtyāpāsūna suṭije koṇem | māgempuḍhem viśvāsa jāṇem | mṛtyupamthem

Enough of this talk — who escapes from death? Before and after, only known is the death-path.

च्यारी खाणी च्यारी वाणी । चौर्यासी लक्ष जीवयोनी । जन्मा आले तितुके प्राणी । मृत्य पावती

cyārī khāṇī cyārī vāṇī | cauryāsī lakṣa jīvayonī | janmā āle tituke prāṇī | mṛtya pāvatī

Four species, four speeches, eighty-four lakh life-wombs; as many as are born, all die.

मृत्याभेणें पळों जातां । तरी मृत्य सोडिना सर्वथा । मृत्यास न ये चुकवितां । कांहीं केल्या

mṛtyābheṇem paḷom jātām | tarī mṛtya soḍinā sarvathā | mṛtyāsa na ye cukavitām | kāmhīm kelyā

Even fleeing for fear of death, death does not release at all; death cannot be avoided by any means.

मृत्य न म्हणे हा स्वदेसी । मृत्य न म्हणे हा विदेसी । मृत्य न म्हणे हा उपवासी । निरंतर

mṛtya na mhaṇe hā svadesī | mṛtya na mhaṇe hā videsī | mṛtya na mhaṇe hā upavāsī | niramtara

Death does not say home-lander, foreign-lander, constant-fasting one.

मृत्य न म्हणे थोर थोर । मृत्य न म्हणे हरिहर । मृत्य न म्हणे अवतार । भगवंताचे

mṛtya na mhaṇe thora thora | mṛtya na mhaṇe harihara | mṛtya na mhaṇe avatāra | bhagavamtāce

Death does not say great-great ones, Hari-Hara; not avatāras of Bhagavān.

श्रोतीं कोप न करावा । हा मृत्यलोक सकळांस ठावा । उपजला प्राणी जाईल बरवा । मृत्यपंथें

śrotīm kopa na karāvā | hā mṛtyaloka sakaḷāmsa ṭhāvā | upajalā prāṇī jāīla baravā | mṛtyapamthem

Listeners, do not take offense; this mortal-world is known to all; the born creature goes by the death-path, well.

येथें न मनावा किंत । हा मृत्यलोक विख्यात । प्रगट जाणती समस्त । लहान थोर

yethem na manāvā kimta | hā mṛtyaloka vikhyāta | pragaṭa jāṇatī samasta | lahāna thora

Here no doubt should be held; this mortal-world is famous; publicly known to all — small and great.

तथापी किंत मानिजेल । तरी हा मृत्यलोक नव्हेल । याकारणें नासेल । उपजला प्राणी

tathāpī kimta mānijela | tarī hā mṛtyaloka navhela | yākāraṇem nāsela | upajalā prāṇī

Yet if doubted — then this would not be a mortal-world; therefore the born creature perishes.

ऐसें जाणोनियां जीवें । याचें सार्थकचि करावें । जनीं मरोन उरवावें । कीर्तिरूपें

aisem jāṇoniyām jīvem | yācem sārthakaci karāvem | janīm marona uravāvem | kīrtirūpem

Knowing this in life, one should make life fruitful; in the world, dying, leave behind in the form of fame.

येरवीं प्राणी लहान थोर । मृत्य पावती हा निर्धार । बोलिलें हें अन्यथा उत्तर । मानूंची नये

yeravīm prāṇī lahāna thora | mṛtya pāvatī hā nirdhāra | bolilem hem anyathā uttara | mānūmcī naye

Apart from this, creature small or great, death is attained — this is certain; this word should not be considered otherwise.

गेले वहुत वैभवाचे । गेले बहुत आयुष्याचे । गेले अगाध महिमेचे । मृत्यपंथें

gele vahuta vaibhavāce | gele bahuta āyuṣyāce | gele agādha mahimece | mṛtyapamthem

Many of much splendour have gone; many of long-life; many of great-greatness — by the death-path.

गेले बहुत पराक्रमी । गेले बहुत कपटकर्मी । गेले बहुत संग्रामी । संग्रामसौरे

gele bahuta parākramī | gele bahuta kapaṭakarmī | gele bahuta samgrāmī | samgrāmasaure

Many mighty-ones, many crooked-ones, many battle-heroes — battle-heroes have gone.

गेले बहुतां बळांचे । गेले बहुतां काळांचे । गेले बहुतां कुळांचे । कुळवंत राजे

gele bahutām baḷāmce | gele bahutām kāḷāmce | gele bahutām kuḷāmce | kuḷavamta rāje

Many of much strength; many of much time; many of great-lineage — noble kings.

गेले बहुतांचे पाळक । गेले बुद्धीचे चाळक । गेले युक्तीचे तार्किक । तर्कवादी

gele bahutāmce pāḷaka | gele buddhīce cāḷaka | gele yuktīce tārkika | tarkavādī

Many nurturers have gone; many intellect-players; many skilled-reasoners.

गेले विद्येचे सागर । गेले बळाचे डोंघर । गेले धनाचे कुबेर । मृत्यपंथे

gele vidyece sāgara | gele baḷāce ḍomghara | gele dhanāce kubera | mṛtyapamthe

Oceans of learning; mountains of strength; Kuberas of wealth — have gone on death-path.

गेले बहुत पुरुषार्थाचे । गेले बहुत विक्रमाचे । गेले बहुत आटोपाचे । कार्यकर्ते

gele bahuta puruṣārthāce | gele bahuta vikramāce | gele bahuta āṭopāce | kāryakarte

Many prowess-ones; many of exploits; many of organized action — agents.

गेले बहुत शस्त्रधारी । गेले बहुत परोपकारी । गेले बहुत नाअनापरी । धर्मरक्षक

gele bahuta śastradhārī | gele bahuta paropakārī | gele bahuta nāanāparī | dharmarakṣaka

Many weapon-wielders; many benefactors; many protectors of dharma — have gone.

गेले बहुत प्रतापाचे । गेले बहुत सत्कीर्तीचे । गेले बहुत नीतीचे । नीतिवंत राजे

gele bahuta pratāpāce | gele bahuta satkīrtīce | gele bahuta nītīce | nītivamta rāje

Many of prowess; many of good-fame; many of ethics — ethical kings — gone.

गेले बहुत मतवादी । गेले बहुत कार्यवादी । गेले बहुत वेवादी । बहुतांपरीचे

gele bahuta matavādī | gele bahuta kāryavādī | gele bahuta vevādī | bahutāmparīce

Many doctrine-holders; many task-holders; many debaters of many kinds — gone.

गेलीं पंडितांची थाटें । गेलीं शब्दांचीं कचाटें । गेलीं वादकें अचाटें । नाना मतें

gelīm pamḍitāmcī thāṭem | gelīm śabdāmcīm kacāṭem | gelīm vādakem acāṭem | nānā matem

Gangs of panditas; word-nets; extreme debaters of many doctrines — gone.

गेले तापषांचे भार । गेले संन्यासी अपार । गेले विचारकर्ते सार । मृत्यपंथे

gele tāpaṣāmce bhāra | gele samnyāsī apāra | gele vicārakarte sāra | mṛtyapamthe

Crowds of ascetics; countless sannyāsīs; good reasoners — by the death-path.

गेले बहुत संसारी । गेले बहुत वेषधारी । गेले बहुत नानापरी । नाना छंद करूनी

gele bahuta samsārī | gele bahuta veṣadhārī | gele bahuta nānāparī | nānā chamda karūnī

Many family-men; many guise-wearers; many in various ways — by many amusements.

गेले ब्राह्मणसमुदाये । गेले बहुत आच्यार्य । गेले बहुत सांगों काये । किती म्हणौनि

gele brāhmaṇasamudāye | gele bahuta ācyārya | gele bahuta sāmgom kāye | kitī mhaṇauni

Groups of brāhmaṇas; many ācāryas — many gone; what more to tell?

असो ऐसे सकळहि गेले । परंतु येकचि राहिले । जे स्वरुपाकार जाले । आत्मज्ञानी

aso aise sakaḷahi gele | paramtu yekaci rāhile | je svarupākāra jāle | ātmajñānī

Thus all have gone — but **one kind remained: those who became form-of-the-Self — the ātma-jñānīs.**