संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 4
Dashak 4 · Samāsa 2
31 ovis
श्रोतीं भगवद्भजन पुसिलें । तें नवविधा प्रकारें बोलिलें ।
त्यांत प्रथम श्रवण निरोपिलें । दुसरें कीर्तन ऐका
śrotīm bhagavadbhajana pusilem | tem navavidhā prakārem bolilem |
tyāmta prathama śravaṇa niropilem | dusarem kīrtana aikā
Listeners asked about Bhagavad-bhajana; it was spoken in nine forms; śravaṇa was told first; listen to kīrtana next.
सगुण हरिकथा करावी । भगवत्कीर्ती वाढवावी ।
अक्षंड वैखरी वदवावी । येथायोग्य
saguṇa harikathā karāvī | bhagavatkīrtī vāḍhavāvī |
akṣamḍa vaikharī vadavāvī | yethāyogya
Saguṇa Hari-kathā should be done; the Lord's glory should be increased; unbroken articulate-speech (vaikharī) should be expressed — fittingly.
बहुत करावें पाठांतर । कंठीं धरावें ग्रन्थांतर ।
भगवत्कथा निरंतर । करीत जावी
bahuta karāvem pāṭhāmtara | kamṭhīm dharāvem granthāmtara |
bhagavatkathā niramtara | karīta jāvī
Much memorization should be done; scripture-text held in the throat; continuous Bhagavad-stories should be done.
अपुलिया सुखस्वार्था । केलीच करावी हरिकथा ।
हरिकथेवीण सर्वथा । राहोंचि नये
apuliyā sukhasvārthā | kelīca karāvī harikathā |
harikathevīṇa sarvathā | rāhomci naye
For one's own happiness-purpose, Hari-kathā done once should be done again; without Hari-kathā, one should not remain at all.
नित्य नवा हव्यास धरावा । साक्षेप अत्यंतचि करावा ।
हरिकीर्तनें भरावा । ब्रह्मगोळ अवघा
nitya navā havyāsa dharāvā | sākṣepa atyamtaci karāvā |
harikīrtanem bharāvā | brahmagoḷa avaghā
Daily fresh enthusiasm; extreme earnest attention; with Hari-kīrtana, the whole universe should be filled.
मनापासून आवडी । जीवापासून अत्यंत गोडी ।
सदा सर्वदा तांतडी । हरिकीर्तनाची
manāpāsūna āvaḍī | jīvāpāsūna atyamta goḍī |
sadā sarvadā tāmtaḍī | harikīrtanācī
From the mind, liking; from the life, extreme sweetness; always, always, eager — for Hari-kīrtana.
भगवंतास कीर्तन प्रिये । कीर्तनें समाधान होये ।
बहुत जनासी उपाये । हरिकीर्तनें कलयुगीं
bhagavamtāsa kīrtana priye | kīrtanem samādhāna hoye |
bahuta janāsī upāye | harikīrtanem kalayugīm
Bhagavān loves kīrtana; by kīrtana composure comes; by Hari-kīrtana is the remedy for many in Kali-age.
विविध विचित्रें ध्यानें । वर्णावीं आळंकार भूषणें ।
ध्यानमूर्ति अंतःकरणें- । लक्षून, कथा करावी
vividha vicitrem dhyānem | varṇāvīm āḷamkāra bhūṣaṇem |
dhyānamūrti amtaḥkaraṇem- | lakṣūna, kathā karāvī
Many wonderful dhyāna-forms should be described — ornaments, adornments; gazing on the dhyāna-mūrti with the heart — kathā should be done.
येश कीर्ति प्रताप महिमा । आवडीं वर्णावा परमात्मा ।
जेणें भगवद्भक्तांचा आत्मा । संतुष्ट होये
yeśa kīrti pratāpa mahimā | āvaḍīm varṇāvā paramātmā |
jeṇem bhagavadbhaktāmcā ātmā | samtuṣṭa hoye
Fame, glory, prowess, greatness; with love should describe Paramātmā; by which the Bhagavad-bhaktas' self is satisfied.
कथा अन्वय लापणिका । नामघोष करताळिका ।
प्रसंगें बोलाव्या अनेका । धात माता नेमस्त
kathā anvaya lāpaṇikā | nāmaghoṣa karatāḷikā |
prasamgem bolāvyā anekā | dhāta mātā nemasta
Kathā-sequences, stories, name-proclamation with clapping; many occasional sayings, settled-dhāta-mata.
ताळ मृदांग हरिकीर्तन । संगीत नृत्य तान मान ।
नाना कथानुसंधान । तुटोंचि नेदावें
tāḷa mṛdāmga harikīrtana | samgīta nṛtya tāna māna |
nānā kathānusamdhāna | tuṭomci nedāvem
Tāla, mṛdanga, Hari-kīrtana; music, dance, tāna, māna; many kathā-connections — should not be broken.
करुणा कीर्तनाच्या लोटें । कथा करावी घडघडाटें ।
श्रोतयांचीं श्रवणपुटें । आनंदें भरावीं
karuṇā kīrtanācyā loṭem | kathā karāvī ghaḍaghaḍāṭem |
śrotayāmcīm śravaṇapuṭem | ānamdem bharāvīm
With waves of compassion in kīrtana, kathā should be done with roaring; listeners' ear-pockets should be filled with joy.
कंप रोमांच स्फुराणें । प्रेमाश्रुसहित गाणें ।
देवद्वारीं लोटांगणें । नमस्कार घालावे
kampa romāmca sphurāṇem | premāśrusahita gāṇem |
devadvārīm loṭāmgaṇem | namaskāra ghālāve
Trembling, horripilation, throb; singing with tears of love; prostration at the temple-door; salutations should be made.
पदें दोहडें श्लोक प्रबंद । धाटी मुद्रा अनेक छंद ।
बीरभाटिंव विनोद । प्रसंगें करावे
padem dohaḍem śloka prabamda | dhāṭī mudrā aneka chamda |
bīrabhāṭimva vinoda | prasamgem karāve
Verses, couplets, śloka, prabandha; dhāṭī, mudrā, many meters; heroic-chant, jokes — as per occasion.
नाना नवरसिक श्रृंघारिक । गद्यपद्याचें कौतुक ।
नाना वचनें प्रस्ताविक । शास्त्राधारें बोलावीं
nānā navarasika śrṛmghārika | gadyapadyācem kautuka |
nānā vacanem prastāvika | śāstrādhārem bolāvīm
Many rasa-filled, erotic; play of prose and poetry; many appropriate words — should be spoken on śāstra-basis.
भक्तिज्ञान वैराग्य लक्षण । नीतिन्यायस्वधर्मरक्षण ।
साधनमार्ग अध्यात्मनिरूपण । प्रांजळ बोलावें
bhaktijñāna vairāgya lakṣaṇa | nītinyāyasvadharmarakṣaṇa |
sādhanamārga adhyātmanirūpaṇa | prāmjaḷa bolāvem
Signs of bhakti, jñāna, vairāgya; ethics, justice, svadharma-protection; discipline-path, adhyātma-exposition — should be spoken clearly.
प्रसंगें हरिकथा करावी । सगुणीं सगुणकीर्ति धरावी ।
निर्गुणप्रसंगें वाढवावी । अध्यात्मविद्या
prasamgem harikathā karāvī | saguṇīm saguṇakīrti dharāvī |
nirguṇaprasamgem vāḍhavāvī | adhyātmavidyā
In context, Hari-kathā should be done; in saguṇa, saguṇa-fame held; in nirguṇa context, adhyātma-vidyā expanded.
पूर्वपक्ष त्यागून, सिद्धांत- । निरूपण करावें नेमस्त ।
बहुधा बोलणें अव्यावेस्त । बोलोंचि नये
pūrvapakṣa tyāgūna, siddhāmta- | nirūpaṇa karāvem nemasta |
bahudhā bolaṇem avyāvesta | bolomci naye
Setting aside pūrva-pakṣa, siddhānta-exposition should be done fixedly; loose-tongued inconsistent talk should not be done.
करावें वेदपारायेण । सांगावें जनासी पुराण ।
मायाब्रह्मीचें विवरण । साकल्य वदावें
karāvem vedapārāyeṇa | sāmgāvem janāsī purāṇa |
māyābrahmīcem vivaraṇa | sākalya vadāvem
Veda-pārāyaṇa should be done; Purāṇa should be told to people; māyā-brahma-investigation — should be fully spoken.
ब्राह्मण्य रक्षावें आदरें । उपासनेचीं भजनद्वारें ।
गुरुपरंपरा निर्धारें । चळोंच नेदावी
brāhmaṇya rakṣāvem ādarem | upāsanecīm bhajanadvārem |
guruparamparā nirdhārem | caḷomca nedāvī
Brāhmaṇa-hood should be protected with respect; by bhajana-doors of upāsanā; guru-paramparā should not be shaken.
करावें वैराग्यरक्षण । रक्षावें ज्ञानाचें लक्षण ।
परम दक्ष विचक्षण । सर्वहि सांभाळी
karāvem vairāgyarakṣaṇa | rakṣāvem jñānācem lakṣaṇa |
parama dakṣa vicakṣaṇa | sarvahi sāmbhāḷī
Vairāgya-protection should be done; signs of jñāna should be protected; supremely alert, discerning one protects all.
कीर्तन ऐकतां संदेह पडे । सत्य समाधान तें उडे ।
नीतिन्यायसाधन मोडे । ऐसें न बोलावें
kīrtana aikatām samdeha paḍe | satya samādhāna tem uḍe |
nītinyāyasādhana moḍe | aisem na bolāvem
What on hearing the kīrtana causes doubt; disturbs true composure; breaks ethics-justice-discipline — such should not be spoken.
सगुणकथा या नांव कीर्तन । अद्वैत म्हणिजे निरूपण ।
सगुण रक्षून निर्गुण । बोलत जावें
saguṇakathā yā nāmva kīrtana | advaita mhaṇije nirūpaṇa |
saguṇa rakṣūna nirguṇa | bolata jāvem
Saguṇa-kathā — this is called kīrtana; advaita is called nirūpaṇa; protecting saguṇa, one should speak nirguṇa.
असो वक्त्रुत्वाचा अधिकार । अल्पास न घडे सत्योत्तर ।
वक्ता पाहिजे साचार । अनुभवाचा
aso vaktrutvācā adhikāra | alpāsa na ghaḍe satyottara |
vaktā pāhije sācāra | anubhavācā
The authority of vaktṛtva — to the small, the true-answer is not given; a vakta should be of true-experience (anubhava).
सकळ रक्षून ज्ञान सांगे । जेणें वेदज्ञा न भंगे ।
उत्तम सन्मार्ग लागे । प्राणीमात्रासी
sakaḷa rakṣūna jñāna sāmge | jeṇem vedajñā na bhamge |
uttama sanmārga lāge | prāṇīmātrāsī
Protecting all, one who teaches jñāna; by whom Veda-order is not broken; the excellent good-path is achieved — for every creature.
असो हें सकळ सांडून । करावें गुणानुवादकीर्तन ।
या नांव भगवद्भजन । दुसरी भक्ती
aso hem sakaḷa sāmḍūna | karāvem guṇānuvādakīrtana |
yā nāmva bhagavadbhajana | dusarī bhaktī
Enough — setting all this aside, the guṇānuvāda-kīrtana should be done; this is called Bhagavad-bhajana — the second bhakti.
कीर्तनें माहादोष जाती । कीर्तनें होये उत्तमगती ।
कीर्तनें भगवत्प्राप्ती । येदर्थीं संदेह नाहीं
kīrtanem māhādoṣa jātī | kīrtanem hoye uttamagatī |
kīrtanem bhagavatprāptī | yedarthīm samdeha nāhīm
By kīrtana great sins depart; by kīrtana the highest state; by kīrtana Bhagavad-attainment — in this no doubt.
कीर्तनें वाचा पवित्र । कीर्तनें होये सत्पात्र ।
हरिकीर्तनें प्राणीमात्र । सुसिळ होती
kīrtanem vācā pavitra | kīrtanem hoye satpātra |
harikīrtanem prāṇīmātra | susiḷa hotī
By kīrtana speech is pure; by kīrtana one becomes worthy vessel; by Hari-kīrtana every creature becomes virtuous.
कीर्तनें अवेग्रता घडे । कीर्तनें निश्चये सांपडे ।
कीर्तनें संदेह बुडे । श्रोतयांवक्तयांचा
kīrtanem avegratā ghaḍe | kīrtanem niścaye sāmpaḍe |
kīrtanem samdeha buḍe | śrotayāmvaktayāmcā
By kīrtana awakening comes; by kīrtana resolution is found; by kīrtana doubts of listeners-and-speakers are drowned.
सदा सर्वदा हरिकीर्तन । ब्रह्मसुत करी आपण ।
तेणें नारद तोचि नारायेण । बोलिजेत आहे
sadā sarvadā harikīrtana | brahmasuta karī āpaṇa |
teṇem nārada toci nārāyeṇa | bolijeta āhe
Always Hari-kīrtana does Brahmā-putra [Nārada] himself; by that Nārada is called Nārāyaṇa himself.
म्हणोनि कीर्तनाचा अगाध महिमा । कीर्तनें संतोषे परमात्मा ।
सकळ तीर्थें आणी जगदात्मा । हरिकीर्तनीं वसे
mhaṇoni kīrtanācā agādha mahimā | kīrtanem samtoṣe paramātmā |
sakaḷa tīrthem āṇī jagadātmā | harikīrtanīm vase
Therefore kīrtana has deep glory; by kīrtana Paramātmā is pleased; all tīrthas and the world-self dwell in Hari-kīrtana.