संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 4
Dashak 4 · Samāsa 8
32 ovis
मागां जालें निरूपण । सातवे भक्तीचें लक्षण ।
आतां ऐका सावधान । आठवी भक्ती
māgām jālem nirūpaṇa | sātave bhaktīcem lakṣaṇa |
ātām aikā sāvadhāna | āṭhavī bhaktī
The seventh bhakti's sign was expounded; now listen attentively to the eighth bhakti.
देवासी परम सख्य करावें । प्रेम प्रीतीनें बांधावें ।
आठवे भक्तीचें जाणावें । लक्षण ऐसें
devāsī parama sakhya karāvem | prema prītīnem bāmdhāvem |
āṭhave bhaktīcem jāṇāvem | lakṣaṇa aisem
*Parama-sakhya* (supreme friendship) should be made with God; bound by love and affection — know the sign of the eighth bhakti thus.
देवास जयाची अत्यंत प्रीती । आपण वर्तावें तेणें रीतीं ।
येणें करितां भगवंतीं । सख्य घडे नेमस्त
devāsa jayācī atyamta prītī | āpaṇa vartāvem teṇem rītīm |
yeṇem karitām bhagavamtīm | sakhya ghaḍe nemasta
To whom God is extremely dear, one should behave in that manner; by this, friendship with Bhagavān is firmly set.
भक्ति भाव आणी भजन । निरूपण आणी कथाकीर्तन ।
प्रेमळ भक्तांचें गायन । आवडे देवा
bhakti bhāva āṇī bhajana | nirūpaṇa āṇī kathākīrtana |
premaḷa bhaktāmcem gāyana | āvaḍe devā
Devotion, feeling, bhajana; exposition and kathā-kīrtana; songs of loving devotees — these God loves.
आपण तैसेंचि वर्तावें । आपणासि तेंच आवडावें ।
मनासारिखें होतां स्वभावें । सख्य घडे नेमस्त
āpaṇa taisemci vartāvem | āpaṇāsi temca āvaḍāvem |
manāsārikhem hotām svabhāvem | sakhya ghaḍe nemasta
One should behave the same way; should love the same thing; when things become as God wishes, by nature — friendship is firmly set.
देवाच्या सख्यत्वाकारणें । आपलें सौख्य सोडून देणें ।
अनन्यभावें जीवें प्राणें । शरीर तेंहि वेंचावें
devācyā sakhyatvākāraṇem | āpalem saukhya soḍūna deṇem |
ananyabhāvem jīvem prāṇem | śarīra temhi vemcāvem
For God's friendship, one should give up one's own comfort; with *ananya-bhāva*, in life and breath — even body should be spent.
सांडून आपली संसारवेथा । करित जावी देवाची चिंता ।
निरूपण कीर्तन कथा वार्ता । देवाच्याचि सांगाव्या
sāmḍūna āpalī samsāravethā | karita jāvī devācī cimtā |
nirūpaṇa kīrtana kathā vārtā | devācyāci sāmgāvyā
Setting aside one's own samsāra-concerns, God's concern should be carried; exposition, kīrtana, kathā, talk — of God alone should be told.
देवाच्या सख्यत्वासाठीं । पडाव्या जिवलगांसी तुटी ।
सर्व अर्पावें, सेवटीं- । प्राण तोहि वेचावा
devācyā sakhyatvāsāṭhīm | paḍāvyā jivalagāmsī tuṭī |
sarva arpāvem, sevaṭīm- | prāṇa tohi vecāvā
For the sake of God's friendship, even loved ones should be given up; all should be offered; finally — even prāṇa should be spent.
आपुलें आवघेंचि जावें । परी देवासी सख्य राहावें ।
ऐसी प्रीती जिवें भावें । भगवंतीं लागावी
āpulem āvaghemci jāvem | parī devāsī sakhya rāhāvem |
aisī prītī jivem bhāvem | bhagavamtīm lāgāvī
Let all of ours go, but let friendship with God remain; such love in life and feeling should cling to Bhagavān.
देव म्हणिजे आपुला प्राण । प्राणासी न करावें निर्वाण ।
परम प्रीतीचें लक्षण । तें हें ऐसें असे
deva mhaṇije āpulā prāṇa | prāṇāsī na karāvem nirvāṇa |
parama prītīcem lakṣaṇa | tem hem aisem ase
God means one's own prāṇa; prāṇa should not be taken away; know the sign of supreme love thus.
ऐसें परम सख्य धरितां । देवास लागे भक्ताची चिंता ।
पांडव लाखाजोहरीं जळतां । विवरद्वारें काढिले
aisem parama sakhya dharitām | devāsa lāge bhaktācī cimtā |
pāmḍava lākhājoharīm jaḷatām | vivaradvārem kāḍhile
Holding such supreme friendship, God becomes concerned for the devotee; when the Pāṇḍavas burned in the lac-house, God brought them out through a tunnel-door.
देव सख्यत्वें राहे आपणासी । तें तों वर्म आपणाचि पासी ।
आपण वचनें बोलावीं जैसीं । तैसीं येती पडसादें
deva sakhyatvem rāhe āpaṇāsī | tem tom varma āpaṇāci pāsī |
āpaṇa vacanem bolāvīm jaisīm | taisīm yetī paḍasādem
God stays in friendship with you; that key is with you alone; whatever words you speak — such echoes come back.
आपण असतां अनन्यभावें । देव तत्काळचि पावे ।
आपण त्रास घेतां जीवें । देवहि त्रासे
āpaṇa asatām ananyabhāvem | deva tatkāḷaci pāve |
āpaṇa trāsa ghetām jīvem | devahi trāse
When you are *ananya-bhāva*, God reaches you instantly; when you are weary in life, God too is weary.
श्लोक ॥ ये यथा मां प्रपद्यंते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।
जैसें जयाचे भजन । तैसाचि देवहि आपण ।
म्हणौन हें आवघें जाण । आपणाचि पासीं
śloka || ye yathā mām prapadyamte tāmstathaiva bhajāmyaham |
jaisem jayāce bhajana | taisāci devahi āpaṇa |
mhaṇauna hem āvaghem jāṇa | āpaṇāci pāsīm
[Śloka] 'ye yathā mām prapadyante tāms tathaiva bhajāmy aham' — as one worships him, so God becomes to him; know all this is with you alone.
आपुल्या मनासारिखें न घडे । तेणें गुणें निष्ठा मोडे ।
तरी गोष्टी आपणांकडे । सहजचि आली
āpulyā manāsārikhem na ghaḍe | teṇem guṇem niṣṭhā moḍe |
tarī goṣṭī āpaṇāmkaḍe | sahajaci ālī
When things do not go as per one's mind, faith breaks; but the matter is really with oneself — it comes naturally.
मेघ चातकावरी वोळेना । तरी चातक पालटेना ।
चंद्र वेळेसि उगवेना । तऱ्ही चकोर अनन्य
megha cātakāvarī voḷenā | tarī cātaka pālaṭenā |
camdra veḷesi ugavenā | taṟhī cakora ananya
If the cloud does not rain on the *cātaka*, the *cātaka* does not change; if the moon does not rise at the time, the *cakora* is still ananya.
ऐसें असावें सख्यत्व । विवेकें धरावें सत्व ।
भगवंतावरील ममत्व । सांडूंचि नये
aisem asāvem sakhyatva | vivekem dharāvem satva |
bhagavamtāvarīla mamatva | sāmḍūmci naye
Such should be friendship; hold the sattva with discernment; do not give up *mamatva* toward Bhagavān.
सखा मानावा भगवंत । माता पिता गण गोत ।
विद्या लक्ष्मी धन वित्त । सकळ परमात्मा
sakhā mānāvā bhagavamta | mātā pitā gaṇa gota |
vidyā lakṣmī dhana vitta | sakaḷa paramātmā
Consider Bhagavān as friend, mother, father, kin, kinship; knowledge, Lakṣmī, wealth, money — all is Paramātmā.
देवावेगळें कोणीं नाहीं । ऐसें बोलती सर्वहि ।
परंतु त्यांची निष्ठा कांहीं । तैसीच नसे
devāvegaḷem koṇīm nāhīm | aisem bolatī sarvahi |
paramtu tyāmcī niṣṭhā kāmhīm | taisīca nase
'Nothing is apart from God' — all say this; but their faith is not that much of that kind.
म्हणौनी ऐसें न करावें । सख्य तरी खरेंचि करावें ।
अंतरीं सदृढ धरावें । परमेश्वरासी
mhaṇaunī aisem na karāvem | sakhya tarī kharemci karāvem |
amtarīm sadṛḍha dharāvem | parameśvarāsī
Therefore do not act thus; make friendship genuine; within, hold firmly to Parameśvara.
आपुलिया मनोगताकारणें । देवावरी क्रोधास येणें ।
ऐसीं नव्हेत किं लक्षणें । सख्यभक्तीचीं
āpuliyā manogatākāraṇem | devāvarī krodhāsa yeṇem |
aisīm navheta kim lakṣaṇem | sakhyabhaktīcīm
Because of one's own wishes, getting angry with God — such are not the signs of *sakhya-bhakti*.
देवाचें जें मनोगत । तेंचि आपुलें उचित ।
इच्छेसाठीं भगवंत । अंतरूं नये कीं
devācem jem manogata | temci āpulem ucita |
icchesāṭhīm bhagavamta | amtarūm naye kīm
Whatever is God's wish — that is one's own proper course; one should not distance Bhagavān for one's desires.
देवाचे इच्छेनें वर्तावें । देव करील तें मानावें ।
मग सहजचि स्वभावें । कृपाळु देव
devāce icchenem vartāvem | deva karīla tem mānāvem |
maga sahajaci svabhāvem | kṛpāḷu deva
Behave by God's will; accept what God does; then spontaneously — God is compassionate.
पाहातां देवाचे कृपेसी । मातेची कृपा कायेसी ।
माता वधी बाळकासी । विपत्तिकाळीं
pāhātām devāce kṛpesī | mātecī kṛpā kāyesī |
mātā vadhī bāḷakāsī | vipattikāḷīm
Seeing God's compassion, what is the mother's compassion? A mother may kill her child in calamity-time.
देवें भक्त कोण वधिला । कधीं देखिला ना ऐकिला ।
शरणागतांस देव जाला । वज्रपंजरु
devem bhakta koṇa vadhilā | kadhīm dekhilā nā aikilā |
śaraṇāgatāmsa deva jālā | vajrapamjaru
Which devotee has God killed? Never seen or heard; to the refuge-takers, God becomes an adamant-cage.
देव भक्तांचा कैवारी । देव पतितांसि तारी ।
देव होये साहाकारी । अनाथांचा
deva bhaktāmcā kaivārī | deva patitāmsi tārī |
deva hoye sāhākārī | anāthāmcā
God is the partisan of devotees; God saves the fallen; God becomes the helper of the orphaned.
देव अनाथांचा कैपक्षी । नाना संकटांपासून रक्षी ।
धांविन्नला अंतरसाक्षी । गजेंद्राकारणें
deva anāthāmcā kaipakṣī | nānā samkaṭāmpāsūna rakṣī |
dhāmvinnalā amtarasākṣī | gajemdrākāraṇem
God is the protector of the orphaned; protects from many calamities; as inner-witness, He ran — for the sake of Gajendra.
देव कृपेचा सागरु । देव करुणेचा जळधरु ।
देवासि भक्तांचा विसरु । पडणार नाहीं
deva kṛpecā sāgaru | deva karuṇecā jaḷadharu |
devāsi bhaktāmcā visaru | paḍaṇāra nāhīm
God is the ocean of compassion; the cloud of compassion; God will not forget His devotees.
देव प्रीती राखों जाणे । देवासी करावें साजणें ।
जिवलगें आवघीं पिसुणें । कामा न येती
deva prītī rākhom jāṇe | devāsī karāvem sājaṇem |
jivalagem āvaghīm pisuṇem | kāmā na yetī
God knows how to protect love; one should be friend to God; other loved ones, all are slanderers — they are not of use.
सख्य देवाचें तुटीना । प्रीति देवाची विटेना ।
देव कदा पालटेना । शरणागतांसी
sakhya devācem tuṭīnā | prīti devācī viṭenā |
deva kadā pālaṭenā | śaraṇāgatāmsī
God's friendship does not break; God's love does not spoil; God never changes — toward those who have taken refuge.
म्हणौनि सख्य देवासी करावें । हितगुज तयासी सांगावें ।
आठवे भक्तीचें जाणावें । लक्षण ऐसें
mhaṇauni sakhya devāsī karāvem | hitaguja tayāsī sāmgāvem |
āṭhave bhaktīcem jāṇāvem | lakṣaṇa aisem
Therefore friendship should be made with God; secrets of good should be told to Him; know the sign of the eighth bhakti thus.
जैसा देव तैसा गुरु । शास्त्रीं बोलिला हा विचारु ।
म्हणौन सख्यत्वाचा प्रकारु । सद्गुरूसीं असावा
jaisā deva taisā guru | śāstrīm bolilā hā vicāru |
mhaṇauna sakhyatvācā prakāru | sadgurūsīm asāvā
'As is Deva, so is Guru' — this reasoning is spoken in śāstras; therefore the way of friendship should also be with the Sadguru.