संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 11 · Samāsa 10

25 ovis

मूर्ख येकदेसी होतो । चतुर सर्वत्र पाहातो । जैसा बहुधा होऊन भोगितो । नाना सुखें
mūrkha yekadesī hoto | catura sarvatra pāhāto | jaisā bahudhā hoūna bhogito | nānā sukhem
The fool becomes local; the clever sees everywhere. / As the many-formed enjoys — various sukhas.
तोचि अंतरात्मा महंत । तो कां होईल संकोचित । प्रशस्त जाणता समस्त । विख्यात योगी
toci amtarātmā mahamta | to kām hoīla samkocita | praśasta jāṇatā samasta | vikhyāta yogī
That very Antarātmā is the mahanta; why would he become constricted? / Spacious, knowing-all, famous — the renowned yogī.
कर्ता भोक्ता तत्वता । भूमंडळीं सर्व सत्ता । त्यावेगळा त्यास ज्ञाता । पाहेसा कवणु
kartā bhoktā tatvatā | bhūmamḍaḷīm sarva sattā | tyāvegaḷā tyāsa jñātā | pāhesā kavaṇu
Doer, enjoyer, truly; on earth, all authority; / apart from him, a knower of him — who is [there]?
ऐसें महंते असावें । सर्व सार शोधून घ्यावें । पाहों जातां न सांपडावें । येकायेकी
aisem mahamte asāvem | sarva sāra śodhūna ghyāvem | pāhom jātām na sāmpaḍāvem | yekāyekī
Such should a mahant be; all essence should be sought and taken. / On looking — he should not be found — at once.
कीर्तिरूपें उदंड ख्यात । जाणती लहान थोर समस्त । वेश पाहातां शाश्वत । येकचि नाहीं
kīrtirūpem udamḍa khyāta | jāṇatī lahāna thora samasta | veśa pāhātām śāśvata | yekaci nāhīm
By fame-form, he is famous widely; small and great, all know. / On seeing his appearance — eternal — there is not one [fixed].
प्रगट कीर्ति ते ढळेना । बहुत जनास कळेना । पाहों जातां आडळेना । काये कैसें
pragaṭa kīrti te ḍhaḷenā | bahuta janāsa kaḷenā | pāhom jātām āḍaḷenā | kāye kaisem
Manifest fame does not slip; it is not known to many people. / On looking, it is not reached — what, how.
वेषभूषण ते दूषण । कीर्तिभूषण तें भूषण । चाळणेविण येक क्षण । जाऊंच नेदी
veṣabhūṣaṇa te dūṣaṇa | kīrtibhūṣaṇa tem bhūṣaṇa | cāḷaṇeviṇa yeka kṣaṇa | jāūmca nedī
Costume-show is a blemish; kīrti-ornament is the adornment. / Without sifting, one moment — he does not let pass.
त्यागी वोळखीचे जन । सर्वकाळ नित्य नूतन । लोक शोधून पाहाती मन । परी इच्छा दिसेना
tyāgī voḷakhīce jana | sarvakāḷa nitya nūtana | loka śodhūna pāhātī mana | parī icchā disenā
Renouncing his acquaintance-folk; always, ever-new; / people examining the mind — but desire is not seen.
पुर्तें कोणाकडे पाहेना । पुर्तें कोणासीं बोलेना । पुर्तें येके स्थळीं राहेना । उठोन जातो
purtem koṇākaḍe pāhenā | purtem koṇāsīm bolenā | purtem yeke sthaḷīm rāhenā | uṭhona jāto
He does not fully look at anyone; does not fully speak with anyone; / does not fully stay in one place — he gets up and goes.
जातें स्थळ तें सांगेना । सांगितलें तेथें तरी जायेना । आपुली स्थिति अनुमाना । येवोंच जेदी
jātem sthaḷa tem sāmgenā | sāmgitalem tethem tarī jāyenā | āpulī sthiti anumānā | yevomca jedī
Where he goes, he does not say; where he said, there he does not go. / His state does not come to inference — [hence] the bewildered [cannot grasp].
लोकीं केलें तें चुकावी । लोकी।म् भाविलें तें उलथवी । लोकीं तर्किलें तें दावी । निर्फल करूनी
lokīm kelem tem cukāvī | lokī |m bhāvilem tem ulathavī | lokīm tarkilem tem dāvī | nirphala karūnī
What people do, he confounds; what people imagine, he overturns; / what people reason, he shows — making it fruitless.
लोकांस पाह्याचा आदर । तेथें याचा अनादर । लोक सर्वकाळ तत्पर । तेथें याची अनिछ्या
lokāmsa pāhyācā ādara | tethem yācā anādara | loka sarvakāḷa tatpara | tethem yācī anichyā
Where people have respect to look, there he has disregard; / where people are always eager, there is his disinclination.
एवं कल्पितां कल्पेना । न तर्कितांहि तर्केना । कदपी भावितां भावेना । योगेश्वर
evam kalpitām kalpenā | na tarkitāmhi tarkenā | kadapī bhāvitām bhāvenā | yogeśvara
Thus imagining, he cannot be imagined; not-reasoning, he cannot be reasoned; / ever-imagined, he is not imagined — the yogeśvara.
ऐसें अंतर सांपडेना । शरीर ठाईं पडेना । क्षणयेक विशंभेना । कथाकीर्तन
aisem amtara sāmpaḍenā | śarīra ṭhāīm paḍenā | kṣaṇayeka viśambhenā | kathākīrtana
Such an inner is not found; the body too is not located; / for a moment not distracted — from kathā-kīrtana.
लोक संकल्प विकल्प करिती । ते अवघेचि निर्फळ होती । जनाची जना लाजवी वृत्ति । तेव्हां योगेश्वर
loka samkalpa vikalpa karitī | te avagheci nirphaḷa hotī | janācī janā lājavī vṛtti | tevhām yogeśvara
People make samkalpa, vikalpa; all becomes fruitless. / People's vṛtti ashames the people — then the yogeśvara.
बहुतीं शोधून पाहिलें । बहुतांच्या मनास आलें । तरी मग जाणावें साधिलें । महत्कृत्य
bahutīm śodhūna pāhilem | bahutāmcyā manāsa ālem | tarī maga jāṇāvem sādhilem | mahatkṛtya
Searched and seen by many, accepted by many minds — / then know that he has accomplished — a great deed.
अखंड येकां सेवावा । अभ्यासचि करीत जावा । काळ सार्थकचि करावा । जनासहित
akhamḍa yekām sevāvā | abhyāsaci karīta jāvā | kāḷa sārthakaci karāvā | janāsahita
Unbroken, one should be served; practice should be continued; / time should be made fulfilling — along with people.
उत्तम गुण तितुले घ्यावे । घेऊन जनास सिकवावे । उदंड समुदाये करावे । परी गुप्तरूपें
uttama guṇa titule ghyāve | gheūna janāsa sikavāve | udamḍa samudāye karāve | parī guptarūpem
Take as many excellent virtues; having taken, teach the people. / Make many communities — but in hidden form.
अखंड कामाची लगबग । उपासनेस लावावें जग । लोक समजोन मग । आज्ञा इछिती
akhamḍa kāmācī lagabaga | upāsanesa lāvāvem jaga | loka samajona maga | ājñā ichitī
Unbroken, busyness of work; engage the world in upāsanā. / When people understand, then they desire — your command.
आधीं कष्ट मग फळ । कष्टचि नाहीं तें निर्फळ । साक्षेपेंविण केवळ । वृथापुष्ट
ādhīm kaṣṭa maga phaḷa | kaṣṭaci nāhīm tem nirphaḷa | sākṣepemviṇa kevaḷa | vṛthāpuṣṭa
First effort, then fruit; without effort, it is fruitless. / Without attention — is merely — vain-mass.
लोक बहुत शोधावे । त्यांचे अधिकार जाणावे । जाणजाणोन धरावे । जवळी दुरी
loka bahuta śodhāve | tyāmce adhikāra jāṇāve | jāṇajāṇona dharāve | javaḷī durī
Many people should be searched; their adhikāra should be known. / Knowing-and-knowing, they should be held — near or at a distance.
अधिकारपरत्वें कार्य होतें । अधिकार नस्तां वेर्थ जातें । जाणोनि शोधावीं चित्तें । नाना प्रकारें
adhikāraparatvem kārya hotem | adhikāra nastām vertha jātem | jāṇoni śodhāvīm cittem | nānā prakārem
According to adhikāra, the task gets done; without adhikāra, it goes in vain. / Knowing, search cittas — in various ways.
अधिकार पाहोन कार्य सांगणें । साक्षेप पाहोन विश्वास धरणें । आपला मगज राखणें । कांहीतरी
adhikāra pāhona kārya sāmgaṇem | sākṣepa pāhona viśvāsa dharaṇem | āpalā magaja rākhaṇem | kāmhītarī
Telling task after examining adhikāra; holding faith after examining attention. / Keep one's own magaja (brain/judgment) — for something.
हें प्रचितीचें बोलिलें । आधीं केलें मग सांगितलें । मानेल तरी पाहिजे घेतलें । कोणीयेकें
hem pracitīcem bolilem | ādhīm kelem maga sāmgitalem | mānela tarī pāhije ghetalem | koṇīyekem
This is spoken of pratīti; first done, then told. / If acceptable, must be taken — by someone.
महंतें महंत करावे । युक्तिबुद्धीनें भरावे । जाणते करून विखरावे । नाना देसीं
mahamtem mahamta karāve | yuktibuddhīnem bharāve | jāṇate karūna vikharāve | nānā desīm
The mahant should make mahants; fill them with yukti-buddhi; / having made knowers, disperse them — in various lands.