संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 14 · Samāsa 2

22 ovis

ब्रह्माणाची मुख्य दीक्षा । मागितली पाहिजे भिक्षा । वों भवति या पक्षा । रक्षिलें पाहिजे
brahmāṇācī mukhya dīkṣā | māgitalī pāhije bhikṣā | vom bhavati yā pakṣā | rakṣilem pāhije
The main dīkṣā of a Brahmin — alms must be begged. / The 'om bhavati' posture — must be protected.
भिक्षा मागोन जो जेविला । तो निराहारी बोलिला । प्रतिग्रहावेगळा जाला । भिक्षा मागतां
bhikṣā māgona jo jevilā | to nirāhārī bolilā | pratigrahāvegaḷā jālā | bhikṣā māgatām
He who eats having begged alms — is called nirāhārī (non-eating). / Apart from pratigraha — by begging alms.
संतासंत जे जन । तेथें कोरान्न मागोन करी भोजन । तेनें केलें अमृतप्राशन । प्रतिदिनीं
samtāsamta je jana | tethem korānna māgona karī bhojana | tenem kelem amṛtaprāśana | pratidinīm
Among saint-or-non-saint people — asks for food, makes a meal; / he has made amṛta-drinking — daily.
॥ श्लोक ॥ भिक्षाहारी निराहारी । भिक्षा नैव प्रतिग्रहः । असंतो वापि संतो वा । सोमपानं दिने दिने ॥ ऐसा भिक्षेचा महिमा । भिक्षा माने सर्वोत्तमा । ईश्वराचा अगाध महिमा । तोहि भिक्षा मागे
|| śloka || bhikṣāhārī nirāhārī | bhikṣā naiva pratigrahaḥ | asamto vāpi samto vā | somapānam dine dine || aisā bhikṣecā mahimā | bhikṣā māne sarvottamā | īśvarācā agādha mahimā | tohi bhikṣā māge
[Śloka: bhikṣāhārī nirāhārī | bhikṣā naiva pratigrahaḥ | asanto vāpi santo vā | soma-pānam dine dine ||] / Such is the greatness of alms; alms-acceptance by the Supreme. / Īśvara's profound glory — he too begs alms.
दत्त गोरक्ष आदिकरुनी । सिद्ध भिक्षा मागती जनीं । निस्पृहता भिक्षेपासुनी । प्रगट होये
datta gorakṣa ādikarunī | siddha bhikṣā māgatī janīm | nispṛhatā bhikṣepāsunī | pragaṭa hoye
Dattātreya, Gorakṣa, etc. — siddhas beg alms among people. / Niṣpṛhatā from alms — becomes manifest.
वार लाऊन बैसला । तरी तो पराधेन जाला । तैसीच नित्यावळीला । स्वतंत्रता कैंची
vāra lāūna baisalā | tarī to parādhena jālā | taisīca nityāvaḷīlā | svatamtratā kaimcī
He who sits on a fixed turn [of being fed] — becomes dependent. / Likewise for nitya-meals — whence svatantratā?
आठां दिवसां धान्य मेळविलें । तरी तें कंटाळवाणें जालें । प्राणी येकायेकीं चेवलें । नित्यनूतनतेपासुनी
āṭhām divasām dhānya meḷavilem | tarī tem kamṭāḷavāṇem jālem | prāṇī yekāyekīm cevalem | nityanūtanatepāsunī
If grain is gathered for eight days — it becomes tiresome. / The creature suddenly awakens — from day-by-day freshness.
नित्य नूतन हिंडावें । उदंड देशाटण करावें । तरीच भिक्षा मागतां बरवें । श्लाघ्यवाणें
nitya nūtana himḍāvem | udamḍa deśāṭaṇa karāvem | tarīca bhikṣā māgatām baravem | ślāghyavāṇem
Wander ever-fresh; do abundant country-roaming; / only then begging alms — is praiseworthy.
अखंड भिक्षेच अभ्यास । तयास वाटेना परदेश। जिकडे तिकडे स्वदेश । भुवनत्रैं
akhamḍa bhikṣeca abhyāsa | tayāsa vāṭenā paradeśa | jikaḍe tikaḍe svadeśa | bhuvanatraim
For one whose practice of alms is unbroken — no foreign country feels foreign. / Wherever — is his own country — in the three worlds.
भिक्षां मागतां किरकों नये । भिक्षा मागतां लाजो नये । भिक्षा मागतां भागों नये । परिभ्रमण करावें
bhikṣām māgatām kirakom naye | bhikṣā māgatām lājo naye | bhikṣā māgatām bhāgom naye | paribhramaṇa karāvem
Do not grumble while begging; do not be ashamed; / do not tire in begging — do parama-bhramaṇa.
भिक्षा आणि चमत्कार । च्चाकाटती लहानथोर । कीर्ति वर्णी निरंतर । भगवंताची
bhikṣā āṇi camatkāra | ccākāṭatī lahānathora | kīrti varṇī niramtara | bhagavamtācī
Alms and miracles — small and great are astonished. / One describes the fame — of Bhagavant, continuously.
भिक्षा म्हणिजे कामधेनु । सदा फळ नव्हे सामान्यु । भिक्षेस करी जो अमान्यु । तो करंटा जोगी
bhikṣā mhaṇije kāmadhenu | sadā phaḷa navhe sāmānyu | bhikṣesa karī jo amānyu | to karamṭā jogī
Alms is kāma-dhenu (wish-cow); always bearing fruit — not ordinary. / He who disrespects alms — is a failure-yogī.
भिक्षेनें वोळखी होती । भिक्षेनें भरम चुकती । सामान्य भिक्षा मान्य करिती । सकळ प्राणी
bhikṣenem voḷakhī hotī | bhikṣenem bharama cukatī | sāmānya bhikṣā mānya karitī | sakaḷa prāṇī
By alms, acquaintance occurs; by alms, bhrama is resolved. / Ordinary alms is accepted — by all creatures.
भिक्षा म्हणिजे निर्भये स्थिति । भिक्षेनें प्रगटे महंती । स्वतंत्रता ईश्वरप्राप्ती । भिक्षागुणें
bhikṣā mhaṇije nirbhaye sthiti | bhikṣenem pragaṭe mahamtī | svatamtratā īśvaraprāptī | bhikṣāguṇem
Alms means the fear-free state; mahantī becomes manifest through alms. / Svatantra, Īśvara-attainment — by alms' quality.
भिक्षेस नाहीं आडथळा । भिक्षाहारी तो मोकळा । भिक्षेकरितां सार्थक वेअळा । काळ जातो
bhikṣesa nāhīm āḍathaḷā | bhikṣāhārī to mokaḷā | bhikṣekaritām sārthaka veaḷā | kāḷa jāto
For alms there is no obstruction; the alms-eater is free. / By alms, fruitful time — passes.
भिक्षा म्हणिजे अमरवल्ली । जिकडे तिकडे लगवली । अवकाळीं फळदायेनी जाली । निर्ल्लजासी
bhikṣā mhaṇije amaravallī | jikaḍe tikaḍe lagavalī | avakāḷīm phaḷadāyenī jālī | nirllajāsī
Alms is like an amara-vallī (deathless-vine); spread here and there; / bearing fruit in off-season — for the shameless.
पृथ्वीमधें देश नाना । फिरतां उपवासी मरेना । कोणे येके ठाईं जना । जड नव्हे
pṛthvīmadhem deśa nānā | phiratām upavāsī marenā | koṇe yeke ṭhāīm janā | jaḍa navhe
On earth, various countries; while roaming, one does not die of hunger. / At any one place, among people, [it] is not onerous.
गोरज्य वाणिज्य कृषी । त्याहून प्रतिष्ठा भिक्षेसी । विसंभों नये झोळीसी । कदाकाळीं
gorajya vāṇijya kṛṣī | tyāhūna pratiṣṭhā bhikṣesī | visambhom naye jhoḷīsī | kadākāḷīm
Cattle-rearing, commerce, agriculture — compared to them, alms has more dignity. / Do not leave the alms-bag — ever.
भिक्षेऐसें नाहीं वैराग्य । वैराग्यापरतें नाहीं भाग्य । वैराग्य नस्तां अभाग्य । येकदेसी
bhikṣeaisem nāhīm vairāgya | vairāgyāparatem nāhīm bhāgya | vairāgya nastām abhāgya | yekadesī
No vairāgya like alms; no fortune beyond vairāgya. / Without vairāgya, misfortune — is localized.
कांहीं भिक्षा आहे म्हणावें । अल्पसंतोषी असावें । बहुत आणितां घ्यावें । मुष्टी येक
kāmhīm bhikṣā āhe mhaṇāvem | alpasamtoṣī asāvem | bahuta āṇitām ghyāvem | muṣṭī yeka
Say 'there is some alms'; be content with a little; / if brought abundant, take — one handful.
सुखरूप भिक्षा मागणें । ऐसी निस्पृहतेचीं लक्षणें । मृद वागविळास करणें । परम सौख्यकारी
sukharūpa bhikṣā māgaṇem | aisī nispṛhatecīm lakṣaṇem | mṛda vāgaviḷāsa karaṇem | parama saukhyakārī
Alms-begging happily — such are the marks of niṣpṛhatā. / Soft bearing with deliberation — supremely happiness-bringing.
ऐसी भिक्षेची स्थिती । अल्प बोलिलें येथामती । भिक्षा वांचवी विपत्ती । होणार काळीं
aisī bhikṣecī sthitī | alpa bolilem yethāmatī | bhikṣā vāmcavī vipattī | hoṇāra kāḷīm
Such is the state of alms — briefly spoken as far as understood. / Alms rescues from calamity — in times of misfortune.