संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 14
Dashak 14 · Samāsa 4
35 ovis
कलयुगीं कीर्तन करावें । केवळ कोमळ कुशळ गावें ।
कठीण कर्कश कुर्टें सांडावें । येकीकडे
kalayugīm kīrtana karāvem | kevaḷa komaḷa kuśaḷa gāvem |
kaṭhīṇa karkaśa kurṭem sāmḍāvem | yekīkaḍe
In kali-yuga, do kīrtana; sing purely soft and skillful; / set aside the hard, harsh, crooked — to one side.
खटखट खुंटून टाकावी । खळखळ खळांसीं न करावी ।
खरें खोटें खवळों नेदावी । वृत्ति आपुली
khaṭakhaṭa khumṭūna ṭākāvī | khaḷakhaḷa khaḷāmsīm na karāvī |
kharem khoṭem khavaḷom nedāvī | vṛtti āpulī
Cut off petty arguing; do not quarrel with wicked; / do not let 'true-false' disturb — your own vṛtti.
गर्वगाणें गाऊं नये । गातां गातां गळों नये ।
गोप्य गुज गर्जों नये । गुण गावे
garvagāṇem gāūm naye | gātām gātām gaḷom naye |
gopya guja garjom naye | guṇa gāve
Do not sing pride-songs; while singing, do not slip; / do not proclaim secrets — sing the [Lord's] virtues.
घष्टणी घिसणी घस्मरपणें । घसर घसरूं घसा खाणें ।
घुमघुमों चि घुमणें । योग्य नव्हे
ghaṣṭaṇī ghisaṇī ghasmarapaṇem | ghasara ghasarūm ghasā khāṇem |
ghumaghumom ci ghumaṇem | yogya navhe
Grinding, friction, voracity; hoarseness, raspiness, ruining throat; / humming-and-humming — is not proper.
नाना नामे भगवंताचीं । नाना ध्यानें सगुणाचीं ।
नाना कीर्तनें कीर्तीचीं । अद्भुत करावीं
nānā nāme bhagavamtācīm | nānā dhyānem saguṇācīm |
nānā kīrtanem kīrtīcīm | adbhuta karāvīm
Various names of Bhagavant; various dhyānas of saguṇa; / various kīrtanas of fame — should be done wondrously.
चकचक चुकावेना । चाट चावट चळावेना ।
चरचर चुरचुर लागेना । ऐसें करावें
cakacaka cukāvenā | cāṭa cāvaṭa caḷāvenā |
caracara curacura lāgenā | aisem karāvem
Flinching-and-faltering should not occur; fickle-flippancy should not waver; / prickling-pricking should not arise — thus do.
छळछळ छळणा करूं नये । छळितां छळितां छळों नयें ।
छळणें छळणा करूं नये । कोणीयेकाची
chaḷachaḷa chaḷaṇā karūm naye | chaḷitām chaḷitām chaḷom nayem |
chaḷaṇem chaḷaṇā karūm naye | koṇīyekācī
Do not make mockery-ridicule; while being ridiculed, do not ridicule; / do not make mockery of ridicule — of anyone.
जि जि जि जि म्हणावेना । जो जो जागे तो तो पावना ।
जपजपों जनींजनार्दना । संतुष्ट करावें
ji ji ji ji mhaṇāvenā | jo jo jāge to to pāvanā |
japajapom janīmjanārdanā | samtuṣṭa karāvem
Do not say 'ji ji ji ji' (fawning); he who is awake — is pure; / in chanting Janardana among people — cause satisfaction.
झिरपे झरे पझरे जळ । झळके दुरुनी झळाळ ।
झडझडां झळकती सकळ । प्राणी तेथें
jhirape jhare pajhare jaḷa | jhaḷake durunī jhaḷāḷa |
jhaḍajhaḍām jhaḷakatī sakaḷa | prāṇī tethem
Dripping, spring, oozing water; sparkling from afar, gleam; / all sparkle in bursts — creatures there.
या या या या म्हणावें नलगे । या या या या उपाव नलगे ।
या या या या कांहीं च नलगे । सुबुद्धासी
yā yā yā yā mhaṇāvem nalage | yā yā yā yā upāva nalage |
yā yā yā yā kāmhīm ca nalage | subuddhāsī
'Come, come, come' — need not be said; 'come, come' — no means is needed; / 'come, come' — for the well-disposed, not needed.
टक टक टक करूं नये । टाळाटाळी टिकों नये ।
टम टम टम टम लाऊं नये । कंटाळवाणी
ṭaka ṭaka ṭaka karūm naye | ṭāḷāṭāḷī ṭikom naye |
ṭama ṭama ṭama ṭama lāūm naye | kamṭāḷavāṇī
Do not do 'ṭaka ṭaka'; cover-up-dodging should not endure; / do not do 'ṭam ṭam ṭam ṭam' — tedious.
ठस ठोंबस ठाकावेना । ठक ठक ठक करावेना ।
ठाकें ठमकें ठसावेना । मूर्तिध्यान
ṭhasa ṭhombasa ṭhākāvenā | ṭhaka ṭhaka ṭhaka karāvenā |
ṭhākem ṭhamakem ṭhasāvenā | mūrtidhyāna
Stammering, stumbling should not become stuck; 'ṭhaka ṭhaka' should not be done; / [the image's] dhyāna — should not be stuck — in pomp-and-show.
डळमळ डळमळ डकों नये । डगमग डगमग कामा नये ।
डंडळ डंडळ चुकों नये । हेंकाडपणें
ḍaḷamaḷa ḍaḷamaḷa ḍakom naye | ḍagamaga ḍagamaga kāmā naye |
ḍamḍaḷa ḍamḍaḷa cukom naye | hemkāḍapaṇem
'ḍaḷamaḷa' (vacillating) should not stick; 'ḍagamaga' (wavering) is useless; / 'ḍamḍaḷa' should not miss — through obstinacy.
ढिसाळ ढाला ढळती कुंचे । ढोबळा ढसकण डुले नाचे ।
ढळेचिना ढिगढिगांचे । कंटाळवाणे
ḍhisāḷa ḍhālā ḍhaḷatī kumce | ḍhobaḷā ḍhasakaṇa ḍule nāce |
ḍhaḷecinā ḍhigaḍhigāmce | kamṭāḷavāṇe
Sloppy, slack, drooping brooms; clumsy, slumping, swaying-dancing; / not shaking — in heaps and heaps — is tedious.
नाना नेटक नागर । नाना नम्र गुणागर ।
नाना नेमक मधुर । नेमस्त गाणें
nānā neṭaka nāgara | nānā namra guṇāgara |
nānā nemaka madhura | nemasta gāṇem
Various neat, elegant; various humble, virtuous; / various rigorous, sweet — rigorous singing.
ताळ तुंबरे तानमानें । ताळबद्ध तंतगाणें ।
तूर्त तार्किक तनें मनें । तल्लिन होती
tāḷa tumbare tānamānem | tāḷabaddha tamtagāṇem |
tūrta tārkika tanem manem | tallina hotī
Rhythm-drums-tan-mānas; rhythm-bound string-singing; / fortune, logic, body-mind — become tallīna (absorbed).
थर्थरां थरकती रोमांच । थै थै थै स्वरें उंच।
थिरथिर थिरावे नाच । प्रेमळ भक्तांचा
thartharām tharakatī romāmca | thai thai thai svarem umca |
thirathira thirāve nāca | premaḷa bhaktāmcā
Quivering, thrill-quivers; 'thai thai thai' in high note; / steady-steady dance — of loving bhaktas.
दक्षदाक्षण्य दाटलें । बंदें प्रबंदें कोंदाटलें ।
दमदम दुमदुमों लागलें । जगदंतर
dakṣadākṣaṇya dāṭalem | bamdem prabamdem komdāṭalem |
damadama dumadumom lāgalem | jagadamtara
Strict dignity packed; bound and [richly] composed; / 'dam-dam' began to echo — in the jagad-antara.
धूर्त तूर्त धावोन आला । धिंगबुद्धीनें धिंग जाला ।
धाकें धाकें धोकला । रंग अवघा
dhūrta tūrta dhāvona ālā | dhimgabuddhīnem dhimga jālā |
dhākem dhākem dhokalā | ramga avaghā
The crafty-swift ran in; by bold-intellect became bold; / frightening-frightening — was stirred — all the rasa.
नाना नाटक नेटकें । नाना मानें तुकें कौतुकें ।
नाना नेमक अनेकें । विद्यापात्रें
nānā nāṭaka neṭakem | nānā mānem tukem kautukem |
nānā nemaka anekem | vidyāpātrem
Various plays, neat; various sanctions, values, delights; / various rigorous, many — vidyā-vessels.
पाप पळोन गेलें दुरी । पुण्य पुष्कळ प्रगटे वरी ।
परतरतो परे अंतरीं । चटक लागे
pāpa paḷona gelem durī | puṇya puṣkaḷa pragaṭe varī |
paratarato pare amtarīm | caṭaka lāge
Pāpa fled afar; puṇya arises in abundance; / going-and-returning it reaches within — attachment forms.
फुकट फाकट फटवणें नाहीं । फटकळ फुगडी पिंगा नाहीं ।
फिकें फसकट फोल नाहीं । भकाध्या निंदा
phukaṭa phākaṭa phaṭavaṇem nāhīm | phaṭakaḷa phugaḍī pimgā nāhīm |
phikem phasakaṭa phola nāhīm | bhakādhyā nimdā
No vanity, wrongness, pettiness; no coarseness, spinning, pinga; / no insipid, broken, trivial — in criticism.
बरें बरें बरें म्हणती । बाबा बाबा उदंड करिती ।
बळें बळेंचि बळाविती । कथेलागीं
barem barem barem mhaṇatī | bābā bābā udamḍa karitī |
baḷem baḷemci baḷāvitī | kathelāgīm
People say 'good, good, good'; abundantly say 'bābā bābā'; / forcibly, forcibly fill — for the kathā.
भला भला भला लोकीं । भक्तिभावें भव्य अनेकीं ।
भूषण भाविक लोकीं । परोपकारें
bhalā bhalā bhalā lokīm | bhaktibhāvem bhavya anekīm |
bhūṣaṇa bhāvika lokīm | paropakārem
'Blessed, blessed' among people; with bhakti-bhāva, auspicious many; / adorn the faithful — by benevolence.
मानेल तरी मानावें मनें । मत्त न व्हावें ममतेनें ।
मी मी मी मी बहुत जनें । म्हणिजेत आहे
mānela tarī mānāvem manem | matta na vhāvem mamatenem |
mī mī mī mī bahuta janem | mhaṇijeta āhe
Accept if acceptable — in the mind; do not become drunk on attachment. / 'I, I, I, I' — many people — are called [so].
येकें टोकत येकांपासीं । येऊं येऊं येती झडेसीं ।
या या या या असे तयासी । म्हणावें नलगे
yekem ṭokata yekāmpāsīm | yeūm yeūm yetī jhaḍesīm |
yā yā yā yā ase tayāsī | mhaṇāvem nalage
One follows another; 'let us come' they come briskly; / 'come, come, come' that exists to him — need not be said.
राग रंग रसाळ सुरंगें । अंतर संगित रागें ।
रत्नपरीक्षा रत्नामागें । धांवती लोक
rāga ramga rasāḷa suramgem | amtara samgita rāgem |
ratnaparīkṣā ratnāmāgem | dhāmvatī loka
Rāga, color, juicy sonorous; inner song-hue; / like for gem-examination — gems — people run.
लवलवां लवती लोचन । लकलकां लकलें मन।
लपलपों लपती जन । आवडीनें
lavalavām lavatī locana | lakalakām lakalem mana |
lapalapom lapatī jana | āvaḍīnem
Eyes flutter; flash-flash the flashing mind; / people hide-and-hide — with love.
वचनें वाउगीं वदेना । वावरेविवरे वसेना ।
वगत्रुत्वें निववी जना । विनित हौनी
vacanem vāugīm vadenā | vāvarevivare vasenā |
vagatrutvem nivavī janā | vinita haunī
Does not utter vain words; does not wander-and-ramble; / by eloquence cools people — becoming humble.
सारासार समस्तांला । सिकऊं सिकऊं जनाला।
साहित संगित सज्जनाला । बरें वाटे
sārāsāra samastāmlā | sikaūm sikaūm janālā |
sāhita samgita sajjanālā | barem vāṭe
Sāra-asāra to all; teach-and-teach the people; / pleasant song for sajjana — feels good.
खरेंखोटें खरें वाटलें । खर्खर खुर्खुर खुंटलें ।
खोटें खोटेपणें गेलें। खोटें म्हणोनियां
kharemkhoṭem kharem vāṭalem | kharkhara khurkhura khumṭalem |
khoṭem khoṭepaṇem gelem | khoṭem mhaṇoniyām
True-false seems true; roar-quarrel ceases; / false went as false — calling it false.
शाहाणे शोधितां शोधेना । शास्त्रार्थ श्रृती बोधेना ।
शुक शारिकाशमेना । शब्द तयाचा
śāhāṇe śodhitām śodhenā | śāstrārtha śrṛtī bodhenā |
śuka śārikāśamenā | śabda tayācā
The wise, on searching, do not find; śāstra-ārtha, śruti not understood; / śuka-śārikā doesn't get — his word.
हरुषें हरुषें हासिला । हाहाहोहोनें भुलला ।
हित होईना तयाला । परत्रीचें
haruṣem haruṣem hāsilā | hāhāhohonem bhulalā |
hita hoīnā tayālā | paratrīcem
Laughed with joy; deluded with 'hā-hā ho-ho'; / hita does not come to him — of the other-world.
लक्षावें लक्षितां अलक्षीं । लक्षिलें लोचनातें लक्षी ।
लंगलें लयेतें अलक्षी । विहिंगममार्गें
lakṣāvem lakṣitām alakṣīm | lakṣilem locanātem lakṣī |
lamgalem layetem alakṣī | vihimgamamārgem
Target the lakṣya in the alakṣya; see the lakṣita in the eyes; / the unattained goes into alakṣya — by the bird-path.
क्षेत्र क्षेत्रज्ञ क्षोभतो । क्षमा क्षमून क्ष्मवितो ।
क्ष्मणें क्षोभणें क्षेत्रज्ञ तो । सर्वां ठाईं
kṣetra kṣetrajña kṣobhato | kṣamā kṣamūna kṣmavito |
kṣmaṇem kṣobhaṇem kṣetrajña to | sarvām ṭhāīm
Kṣetra, kṣetrajña is stirred; kṣamā forbearing forgives; / patience-stirring-kṣetrajña — in every place.