संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 14
Dashak 14 · Samāsa 10
21 ovis
माया दिसे परी नासे । वस्तु न दिसे परी न नासे ।
माया सत्य वाटे परी मिथ्या असे । निरंतर
māyā dise parī nāse | vastu na dise parī na nāse |
māyā satya vāṭe parī mithyā ase | niramtara
Māyā appears, but perishes; Vastu does not appear, but does not perish. / Māyā seems true, but is mithyā — continuously.
करंटा पडोनि उताणा । करी नानापरी कल्पना ।
परी तें कांहींच घडेना । तैसी माया
karamṭā paḍoni utāṇā | karī nānāparī kalpanā |
parī tem kāmhīmca ghaḍenā | taisī māyā
A wretch falling on his back, makes various imaginations; / but nothing of it happens — such is māyā.
द्रव्यदारेचें स्वप्नवैभव । नाना विळासें हावभाव ।
क्षणीक वाटे परी भाव । तैसी माया
dravyadārecem svapnavaibhava | nānā viḷāsem hāvabhāva |
kṣaṇīka vāṭe parī bhāva | taisī māyā
Dream-wealth of money-and-wife; various pleasures-gestures; / momentary, yet [seems real] bhāva — such is māyā.
गगनीं गंधर्वनगरें । दिसताती नाना प्रकारें ।
नाना रूपें नाना विकारें । तैसी माया
gaganīm gamdharvanagarem | disatātī nānā prakārem |
nānā rūpem nānā vikārem | taisī māyā
In the sky, gandharva-cities — appear in various ways; / various forms, various vikāras — such is māyā.
लक्षुमी रायेविनोदाची । बोलतां वाटे साची ।
मिथ्या प्रचित तेथीची । तैसी माया
lakṣumī rāyevinodācī | bolatām vāṭe sācī |
mithyā pracita tethīcī | taisī māyā
Lakṣmī in royal joke-play — on speaking seems real. / False is the pratīti there — such is māyā.
दसर्याचे सुवर्णाचे लाटे । लोक म्हणती परी ते कांटे ।
परी सर्वत्र राहाटे । तैसी माया
dasaryāce suvarṇāce lāṭe | loka mhaṇatī parī te kāmṭe |
parī sarvatra rāhāṭe | taisī māyā
Dasarā's golden ingots — people say so but they are thorns; / yet everywhere current — such is māyā.
मेल्याचा मोहोछाव करणें । सतीचें वैभव वाढविणें ।
मसणीं जाउनी रुदन करणें । तैसी माया
melyācā mohochāva karaṇem | satīcem vaibhava vāḍhaviṇem |
masaṇīm jāunī rudana karaṇem | taisī māyā
Making a celebration of the dead; growing the vaibhava of a satī; / going to the cremation-ground to wail — such is māyā.
राखेसी म्हणती लक्षुमी । दुसरी भरदोरी लक्षुमी ।
तिसरी नाममात्र लक्षुमी । तैसी माया
rākhesī mhaṇatī lakṣumī | dusarī bharadorī lakṣumī |
tisarī nāmamātra lakṣumī | taisī māyā
Calling ash 'Lakṣmī'; the filled-measure [is] 'Lakṣmī'; / third is mere-name Lakṣmī — such is māyā.
मुळीं बाळविधवा नारी । तिचें नांव जन्मसावित्री ।
कुबेर हिंडे घरोघरी । तैसी माया
muḷīm bāḷavidhavā nārī | ticem nāmva janmasāvitrī |
kubera himḍe gharogharī | taisī māyā
At root is a child-widow; her name is 'Janma-Sāvitrī'; / 'Kubera' wanders door-to-door — such is māyā.
दशावतारांतील कृष्णा । उपजे जीर्ण वस्त्रांची तृष्णा ।
नदी नामें पीयुष्णा । तैसी माया
daśāvatārāmtīla kṛṣṇā | upaje jīrṇa vastrāmcī tṛṣṇā |
nadī nāmem pīyuṣṇā | taisī māyā
The Kṛṣṇā in the daśāvatāra-play; the craving for a worn cloth arises; / river named 'Pīyūṣṇā' — such is māyā.
बहुरूपांतील रामदेवराव । ग्रामस्तांपुढे दाखवी हावभाव ।
कां माहांराज म्हणोनि लाघव । तैसी माया
bahurūpāmtīla rāmadevarāva | grāmastāmpuḍhe dākhavī hāvabhāva |
kām māhāmrāja mhaṇoni lāghava | taisī māyā
Rāma-deva-rāva in the bahu-rūpa [play]; shows gestures to villagers; / or 'mahārāja' by trickery — such is māyā.
देव्हारां असे अन्नपूर्णा । आणी गृहीं अन्नचि मिळेना ।
नामें सरस्वती सिकेना । शुभावळु
devhārām ase annapūrṇā | āṇī gṛhīm annaci miḷenā |
nāmem sarasvatī sikenā | śubhāvaḷu
In the shrine is Annapūrṇā; and in the house no food is found; / named Sarasvatī does not learn — the inauspicious one.
सुण्यास व्याघ्र नाम ठेविलें । पुत्रास इंद्रनामें पाचारिलें ।
कुरूप परी आळविलें । सुंदरा ऐसें
suṇyāsa vyāghra nāma ṭhevilem | putrāsa imdranāmem pācārilem |
kurūpa parī āḷavilem | sumdarā aisem
The dog is named 'tiger'; the son is called 'Indra'; / ugly but addressed — as 'beautiful.'
मूर्ख नामें सकळकळा । राशभी नामें कोकिळा ।
नातरी डोळसेचा डोळा । फुटला जैसा
mūrkha nāmem sakaḷakaḷā | rāśabhī nāmem kokiḷā |
nātarī ḍoḷasecā ḍoḷā | phuṭalā jaisā
A fool is named 'Sarvakaḷā' (all-art); the donkey 'Kokiḷā' (cuckoo); / or the sighted-one's eye — burst like that.
मातांगीचें नाम तुळसी । चर्मिकीचें नाम कासी ।
बोलती अतिशूद्रिणीसी । भागीरथी ऐसें
mātāmgīcem nāma tuḷasī | carmikīcem nāma kāsī |
bolatī atiśūdriṇīsī | bhāgīrathī aisem
A Mātangī is named 'Tulasī'; a tanner's woman named 'Kāśī'; / they call even the low-caste woman — 'Bhāgīrathī.'
साउली आणी अंधकार । येक होतां तेथीचा विचार ।
उगाचि दिसे भासमात्र । तैसी माया
sāulī āṇī amdhakāra | yeka hotām tethīcā vicāra |
ugāci dise bhāsamātra | taisī māyā
Shadow and darkness — when they unite, its consideration: / appears uselessly as mere appearance — such is māyā.
श्रवण बोटें संधी करतळ । रविरश्में दिसती इंगळ ।
रम्य आरक्तकल्होळ । तैसी माया
śravaṇa boṭem samdhī karataḷa | raviraśmem disatī imgaḷa |
ramya āraktakalhoḷa | taisī māyā
Hearing finger-joint of palm; sun-rays appear as embers; / beautiful red bolts [appear] — such is māyā.
भगवें वस्त्र देखतां मनाला । वाटे अग्नचि लागला ।
विवंचितां प्रत्ये आला । तैसी माया
bhagavem vastra dekhatām manālā | vāṭe agnaci lāgalā |
vivamcitām pratye ālā | taisī māyā
Seeing saffron cloth, to mind — seems like fire has caught; / on considering, pratyaya comes — such is māyā.
जळीं चरणकरांगुळें । आखुड लांबें जिरकोळें ।
विपरीत काणें दिसती जळें । तैसी माया
jaḷīm caraṇakarāmguḷem | ākhuḍa lāmbem jirakoḷem |
viparīta kāṇem disatī jaḷem | taisī māyā
In water, feet-hand-fingers — short, long, thin; / appear odd in water — such is māyā.
भोवंडीनें पृथ्वी कलथली । कामिणीनें पिवळी जाली ।
सन्यपातस्थां अनुभवली । तैसी माया
bhovamḍīnem pṛthvī kalathalī | kāmiṇīnem pivaḷī jālī |
sanyapātasthām anubhavalī | taisī māyā
Dizziness makes earth tilt; lust makes [one look] yellow; / a samnipāti patient experienced — such is māyā.
कोणीयेक पदार्थविकार । उगाचि दिसे भासमात्र ।
अनन्याचा अन्य प्रकार । तैसी माया
koṇīyeka padārthavikāra | ugāci dise bhāsamātra |
ananyācā anya prakāra | taisī māyā
An object's vikāra — uselessly appears as mere-appearance. / The ananya's 'other' mode — such is māyā.