संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 16 · Samāsa 4

31 ovis

आतां सकळांचे ज्नमस्थान । सकळ जीवांचे जीवन । जयास आपोनारायेण । ऐसें बोलिजे
ātām sakaḷāmce jnamasthāna | sakaḷa jīvāmce jīvana | jayāsa āponārāyeṇa | aisem bolije
Now the birth-place of all; the life-of-all-jīvas; / what is called Āpo-Nārāyaṇa.
पृथ्वीस आधार आवर्णोदक । सप्तसिंधूचें सिंधोदक । नाना मेघीचें मेघोदक । भूमंडळीं चालिलें
pṛthvīsa ādhāra āvarṇodaka | saptasimdhūcem simdhodaka | nānā meghīcem meghodaka | bhūmamḍaḷīm cālilem
Earth's support is āvarṇodaka; ocean-water of seven seas; / various clouds' mega-udaka (cloud-water) — flow on earth-globe.
नाना नद्या नाना देसीं । वाहात मिळाल्या सागरासी । लाहानथोर पुण्यरासी । अगाध महिमे
nānā nadyā nānā desīm | vāhāta miḷālyā sāgarāsī | lāhānathora puṇyarāsī | agādha mahime
Various rivers in various lands — flowing joined the ocean; / small-and-great, heaps of puṇya — of profound mahimā.
नद्या पर्वतींहून कोंसळल्या । नाना सांकडीमधें रिचविल्या । धबाबां खळाळां चालिल्या । असंभाव्य
nadyā parvatīmhūna komsaḷalyā | nānā sāmkaḍīmadhem ricavilyā | dhabābām khaḷāḷām cālilyā | asambhāvya
Rivers from mountains cascade — into various gorges poured; / with 'ḍhabāba' and 'khaḷāḷā' they flow — inconceivable.
कूप बावी सरोवरें । उदंड तळीं थोरथोरें । निर्मळें उचंबळती नीरें । नाना देसीं
kūpa bāvī sarovarem | udamḍa taḷīm thorathorem | nirmaḷem ucambaḷatī nīrem | nānā desīm
Wells, step-wells, tanks; abundant ponds great-great; / pure waters surge up — in various lands.
गायेमुखें पाट जाती । नाना कालवे वाहती । नाना झर्या झिरपती । झरती नीरें
gāyemukhem pāṭa jātī | nānā kālave vāhatī | nānā jharyā jhirapatī | jharatī nīrem
Cow-mouth channels go; various canals flow; / various streams ooze — flowing waters.
डुरें विहीरें पाझर । पर्वत फुटोन वाहे नीर । ऐसे उदकाचे प्रकर । भूमंडळीं
ḍurem vihīrem pājhara | parvata phuṭona vāhe nīra | aise udakāce prakara | bhūmamḍaḷīm
Pools, wells, springs; mountain splits and water flows; / such types of water — on earth-globe.
जितुके गिरी तितुक्या धारा । कोंसळती भयंकरा । पाभळ वाहाळा अपारा । उकळ्या सांडिती
jituke girī titukyā dhārā | komsaḷatī bhayamkarā | pābhaḷa vāhāḷā apārā | ukaḷyā sāmḍitī
Whatever hills, so many streams — cascade terrifyingly; / pebbled rivulets endless — leap out.
भूमंडळीचें जळ आघवें। किती म्हणोनी सांगावें । नाना कारंजीं आणावें । बांधोनी पाणी
bhūmamḍaḷīcem jaḷa āghavem | kitī mhaṇonī sāmgāvem | nānā kāramjīm āṇāvem | bāmdhonī pāṇī
All the water on earth — how much to tell? / Various fountains brought — by binding water.
डोहो डवंके खबाडीं टांकीं । नाना गिरिकंदरीं अनेकीं । नाना जळें नाना लोकीं । वेगळालीं
ḍoho ḍavamke khabāḍīm ṭāmkīm | nānā girikamdarīm anekīm | nānā jaḷem nānā lokīm | vegaḷālīm
Deep-lakes, puddles, pits, tanks; various ridges and valleys; / various waters in various worlds — separate.
तीर्थें येकाहून येक । माहां पवित्र पुण्यदायक । अगाध महिमा शास्त्रकारक । बोलोनि गेले
tīrthem yekāhūna yeka | māhām pavitra puṇyadāyaka | agādha mahimā śāstrakāraka | boloni gele
Tīrthas one more than another — great pure puṇya-giving; / profound mahimā śāstra-makers — have spoken.
नाना तीर्थांची पुण्योदकें । नाना स्थळोस्थळीं सीतळोदकें । तैसींच नाना उष्णोदकें । ठाईं ठाईं
nānā tīrthāmcī puṇyodakem | nānā sthaḷosthaḷīm sītaḷodakem | taisīmca nānā uṣṇodakem | ṭhāīm ṭhāīm
Various tīrthas' puṇya-waters; various places with cool-water; / likewise various hot-waters — in various places.
नाना वल्लीमधें जीवन । नाना फळीं फुलीं जीवन । नाना कंदीं मुळीं जीवन । गुणकारकें
nānā vallīmadhem jīvana | nānā phaḷīm phulīm jīvana | nānā kamdīm muḷīm jīvana | guṇakārakem
Water in various vines; water in various fruits-flowers; / water in various tubers-roots — guṇa-bearing.
क्षीरोदकें सिंधोदकें । विषोदकें पीयूषोदकें । नाना स्थळांतरीं उदकें । नाना गुणाचीं
kṣīrodakem simdhodakem | viṣodakem pīyūṣodakem | nānā sthaḷāmtarīm udakem | nānā guṇācīm
Milk-water, ocean-water; poison-water, nectar-water; / various place-waters — of various guṇas.
नाना युक्षदंडाचे रस । नाना फळांचे नाना रस । नाना प्रकारीचे गोरस। मद पारा गुळत्र
nānā yukṣadamḍāce rasa | nānā phaḷāmce nānā rasa | nānā prakārīce gorasa | mada pārā guḷatra
Various sugarcane juices; various fruits, various juices; / various types of curds — intoxicants, mercury, honey.
नाना मुक्तफळांचें पाणी । नाना रत्नी तळपें पाणी । नाना शस्त्रामधें पाणी । नाना गुणाचें
nānā muktaphaḷāmcem pāṇī | nānā ratnī taḷapem pāṇī | nānā śastrāmadhem pāṇī | nānā guṇācem
Water in various pearls; water glinting in gems; / water in various weapons — of various guṇas.
शुक्लीत श्रोणीत लाळ मूत्र स्वेद । नाना उदकाचे नाना भेद । विवरोन पाहातां विशद । होत जातें
śuklīta śroṇīta lāḷa mūtra sveda | nānā udakāce nānā bheda | vivarona pāhātām viśada | hota jātem
White-fluid, red-fluid, saliva, urine, sweat; various kinds of waters, various divisions; / examining — become clear — they do.
उदकाचे देह केवळ । उदकाचेंचि भूमंडळ । चंद्रमंडळ सूर्यमंडळ । उदकाकरितां
udakāce deha kevaḷa | udakācemci bhūmamḍaḷa | camdramamḍaḷa sūryamamḍaḷa | udakākaritām
Bodies are purely of water; the earth-globe is of water; / moon-orb, sun-orb — due to water.
क्षारसिंधु क्षीरसिंधु । सुरासिंधु आज्यसिंधु । दधिसिंधु युक्षरससिंधु । शुद्ध सिंधु उदकाचा
kṣārasimdhu kṣīrasimdhu | surāsimdhu ājyasimdhu | dadhisimdhu yukṣarasasimdhu | śuddha simdhu udakācā
Saline-sea, milk-sea; liquor-sea, ghee-sea; / curd-sea, sugarcane-sea; pure water-sea.
ऐसें उदक विस्तारलें । मुळापासून सेवटा आलें । मधेहि ठाईं ठाईं उमटलें । ठाईं ठाईं गुप्त
aisem udaka vistāralem | muḷāpāsūna sevaṭā ālem | madhehi ṭhāīm ṭhāīm umaṭalem | ṭhāīm ṭhāīm gupta
Such water has spread — from root to end; / also in the middle manifests here and there — hidden in places.
जे जे बीजीं मिश्रीत जालें । तो तो स्वाद घेऊन उठिलें । उसामधें गोडीस आलें । परम सुंदर
je je bījīm miśrīta jālem | to to svāda gheūna uṭhilem | usāmadhem goḍīsa ālem | parama sumdara
Whatever seed it mixed with, it rose with that flavor. / In sugarcane it came to sweetness — supremely beautiful.
उदकाचें बांधा हें शरीर । उदक चि पाहिजे तदनंतर । उदकचि उत्पत्तिविस्तार । किती म्हणोनी सांगावा
udakācem bāmdhā hem śarīra | udaka ci pāhije tadanamtara | udakaci utpattivistāra | kitī mhaṇonī sāmgāvā
Body is built of water; water is needed thereafter; / water is utpatti-expansion — how much to tell?
उदक तारक उदक मारक । उदक नाना सौख्यदायेक । पाहातं उदकाचा विवेक । अलोलिक आहे
udaka tāraka udaka māraka | udaka nānā saukhyadāyeka | pāhātam udakācā viveka | alolika āhe
Water is savior, water is killer; water is giver of various sukhas; / on examining, water's vivek — is extraordinary.
भूमंडळीं धांवे नीर । नाना ध्वनी त्या सुंदर । धबाबां धबाबां थोर । रिचवती धारा
bhūmamḍaḷīm dhāmve nīra | nānā dhvanī tyā sumdara | dhabābām dhabābām thora | ricavatī dhārā
On earth-globe water runs; its sounds various-beautiful; / 'dhabāba dhabāba' greatly — streams pour.
ठाईं ठाईं डोहो तुंबती । विशाळ तळीं डबाबिती । चबाबिती थबाबिती । कालवे पाट
ṭhāīm ṭhāīm ḍoho tumbatī | viśāḷa taḷīm ḍabābitī | cabābitī thabābitī | kālave pāṭa
In places deep-lakes fill; vast ponds pulsate; / canals babble, trickle, gurgle.
येकी पालथ्या गंगा वाहाती । उदकें सन्निधचि असती । खळाळां झरे वाहाती । भूमीचे पोटीं
yekī pālathyā gamgā vāhātī | udakem sannidhaci asatī | khaḷāḷām jhare vāhātī | bhūmīce poṭīm
Some reversed Gangās flow; waters are close at hand; / babbling springs flow — in the earth's womb.
भूगर्भीं डोहो भरलें । कोण्ही देखिले ना ऐकिले । ठाईं ठाईं झोवीरे जाले । विदुल्यतांचे
bhūgarbhīm ḍoho bharalem | koṇhī dekhile nā aikile | ṭhāīm ṭhāīm jhovīre jāle | vidulyatāmce
In earth-womb deep-lakes filled; no one has seen or heard; / at places cascade-formed — lightning-like.
पृथ्वीतळीं पाणी भरलें । पृथ्वीमधें पाणी खेळे । पृथ्वी प्रग्टलें । उदंड पाणी
pṛthvītaḷīm pāṇī bharalem | pṛthvīmadhem pāṇī kheḷe | pṛthvī pragṭalem | udamḍa pāṇī
Under the earth water is filled; in earth water plays; / on earth manifest — abundant water.
स्वर्गमृत्यपाताळीं । येक नदी तीन ताळीं । मेघोदक अंतराळीं । वृष्टी करी
svargamṛtyapātāḷīm | yeka nadī tīna tāḷīm | meghodaka amtarāḷīm | vṛṣṭī karī
Svarga, mṛtyu, pātāla — one river in three tiers; / cloud-water in mid-air — makes rainfall.
पृथ्वीचें मूळ जीवन । जीवनाचें मूळ दहन । दहनाचें मूळ पवन । थोराहून थोर
pṛthvīcem mūḷa jīvana | jīvanācem mūḷa dahana | dahanācem mūḷa pavana | thorāhūna thora
Earth's root is water; water's root is fire; / fire's root is wind — greater-than-great.
त्याहून थोर परमेश्वर । महद्भूतांचा विचार । त्याहून थोर परात्पर । परब्रह्म जाणावें
tyāhūna thora parameśvara | mahadbhūtāmcā vicāra | tyāhūna thora parātpara | parabrahma jāṇāvem
Greater than that is Parameśvara — the consideration of mahad-bhūta; / greater than that is para-para — know as para-brahma.