संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 17 · Samāsa 5

24 ovis

येकवीस सहश्र सासें जपा । नेमून गेली ते अजपा । विचार पाहातां सोपा । सकळ कांहीं
yekavīsa sahaśra sāsem japā | nemūna gelī te ajapā | vicāra pāhātām sopā | sakaḷa kāmhīm
21,600 japa set — that is ajapā; / on examining consideration — easy, everything.
मुखीं नासिकीं असिजे प्राणें । तयास अखंड येणें जाणें । याचा विचार पाहाणें । सूक्ष्मदृष्टीं
mukhīm nāsikīm asije prāṇem | tayāsa akhamḍa yeṇem jāṇem | yācā vicāra pāhāṇem | sūkṣmadṛṣṭīm
Prāṇa in mouth-and-nose; with it unbroken coming-going; / its consideration must be examined — with subtle-vision.
मुळीं पाहातां येक स्वर । त्याचा तार मंद्र घोर । त्या घोराहून सूक्ष्म विचार । अजपाचा
muḷīm pāhātām yeka svara | tyācā tāra mamdra ghora | tyā ghorāhūna sūkṣma vicāra | ajapācā
At root on looking, one svara; its tāra, madhya, ghora; / from that ghora subtler consideration — of ajapā.
सरिगमपदनिस । सरिं मात्रुका सायास । प्रथम स्वरें मात्रुकांस । म्हणोन पाहवें
sarigamapadanisa | sarim mātrukā sāyāsa | prathama svarem mātrukāmsa | mhaṇona pāhavem
Sa-ri-ga-ma-pa-da-ni-sa; sa-ri... mātṛkās by effort; / by first svara the mātṛkās — must be said and seen.
परेवाचेहून आर्तें । आणि पश्यंती खालतें । स्वराचे जन्मस्थान तें । तेथून उठे
parevācehūna ārtem | āṇi paśyamtī khālatem | svarāce janmasthāna tem | tethūna uṭhe
Beyond parā-vāk; and below paśyantī; / the birth-place of svara is that — rises from there.
येकांतीं उगेंच बैसावें । तेथें हें समजोन पाहावें । अखंड घ्यावें सांडावें । प्रभंजनासी
yekāmtīm ugemca baisāvem | tethem hem samajona pāhāvem | akhamḍa ghyāvem sāmḍāvem | prabhamjanāsī
In solitude one should just sit; there this — should be understood and seen; / unbroken take-and-release — the breeze.
येकांतीं मौन्य धरून बैसे । सावध पाहातां कैसें भासे । सोहं सोहं ऐसे । शब्द होती
yekāmtīm maunya dharūna baise | sāvadha pāhātām kaisem bhāse | soham soham aise | śabda hotī
In solitude sitting silent — seeing alertly, how does it feel? / 'So'ham, So'ham' — such words occur.
उच्चरेंविण जे शब्द । ते जाणावे सहजशब्द । प्रत्ययायेती परंतु नाद । कांहींच नाहीं
uccaremviṇa je śabda | te jāṇāve sahajaśabda | pratyayāyetī paramtu nāda | kāmhīmca nāhīm
Without pronunciation, those words — know as spontaneous-words; / they come to pratyaya but as nāda — are not at all.
ते शब्द सांडून बैसला । तो मौनी म्हणावा भला । योगाभ्यासाचा गल्बला । याकारणें
te śabda sāmḍūna baisalā | to maunī mhaṇāvā bhalā | yogābhyāsācā galbalā | yākāraṇem
He who abandoned those words and sat — is called a good maunī. / The commotion of yoga-abhyāsa — is for this reason.
येकांतीं मौन्य धरून बैसला । तेणें कोण शब्द जाला । सोहं ऐसा भासला । अंतर्यामीं
yekāmtīm maunya dharūna baisalā | teṇem koṇa śabda jālā | soham aisā bhāsalā | amtaryāmīm
Sat silent in solitude; by that what sound occurred? / 'So'ham' such appeared — within.
धरितां सो सांडितां हं । अखंड चाले सोहं सोहं । याचा विचार पाहातं बहु । विस्तारला
dharitām so sāmḍitām ham | akhamḍa cāle soham soham | yācā vicāra pāhātam bahu | vistāralā
Holding 'so,' releasing 'ham' — unbroken 'so'ham so'ham' runs. / Its consideration on examining — has much expanded.
देहधारक तितुका प्राणी । श्वेतजौद्विजादिक खाणी । स्वासोस्वास नस्तां प्राणी । कैसे जिती
dehadhāraka titukā prāṇī | śvetajaudvijādika khāṇī | svāsosvāsa nastām prāṇī | kaise jitī
Body-bearer, every creature; svedaja, udbhija etc. wombs; / without inhalation-exhalation, creatures — how would they live?
ऐसी हे अजपा सकळासी । परंतु कळे जाणत्यासी । सहज सांडून सायासी । पडोंच नये
aisī he ajapā sakaḷāsī | paramtu kaḷe jāṇatyāsī | sahaja sāmḍūna sāyāsī | paḍomca naye
Such is ajapā for all; but known to the knower. / Abandoning the natural for the artificial — should not be fallen into.
सहज देव असतचि असे । सायासें देव फुटे नासे । नासिवंत देवास विश्वासे । ऐसा कवणु
sahaja deva asataci ase | sāyāsem deva phuṭe nāse | nāsivamta devāsa viśvāse | aisā kavaṇu
Spontaneously Deva is being; by effort, Deva shatters-perishes. / Trusting a perishable Deva — who is such?
जगदांतराचें दर्शन । सहज घडे अखंड ध्यान । आत्मइछेनें जन । सकळ वर्तती
jagadāmtarācem darśana | sahaja ghaḍe akhamḍa dhyāna | ātmaichenem jana | sakaḷa vartatī
Jagad-antara's darśana — spontaneously, unbroken dhyāna; / by Ātmā's will all people — conduct.
आत्मयाचें समाधान । घडे तैसेंचि आशन । सांडिलें फिटले समर्पण । तयासीच होये
ātmayācem samādhāna | ghaḍe taisemci āśana | sāmḍilem phiṭale samarpaṇa | tayāsīca hoye
Ātmā's samādhāna — as food (āśana) happens so; / abandoned-and-cleared offering — happens to him alone.
अग्नपुरुष पोटीं वसती । तयास अवदानें सकळ देती । लोक आज्ञेमधें असती । आत्मयांचे
agnapuruṣa poṭīm vasatī | tayāsa avadānem sakaḷa detī | loka ājñemadhem asatī | ātmayāmce
Agni-puruṣa dwells in belly; all give him offerings; / people are in Ātmā's command.
सहज देवजपध्यानें । सहज चालणें स्तुती स्तवनें । सहज घदे तें भगवान्नें । मान्य कीजे
sahaja devajapadhyānem | sahaja cālaṇem stutī stavanem | sahaja ghade tem bhagavānnem | mānya kīje
Spontaneously by deva-japa-dhyāna; spontaneously walking, praises, prayers; / what happens spontaneously — Bhagavant accepts.
सहज समजायाकारणें । नाना हटयोग करणें । परंतु येकायेकीं समजणें । घडत नाहीं
sahaja samajāyākāraṇem | nānā haṭayoga karaṇem | paramtu yekāyekīm samajaṇem | ghaḍata nāhīm
To understand spontaneously — various haṭha-yogas must be done; / but understanding at once — does not happen.
द्रव्य चुकतें दरिद्र येतें । तळीं लक्ष्मी वरी वर्ततें । प्राणी काये करील तें । ठाउकें नाहीं
dravya cukatem daridra yetem | taḷīm lakṣmī varī vartatem | prāṇī kāye karīla tem | ṭhāukem nāhīm
Wealth is missed, poverty comes; below is Lakṣmī, above it operates; / what can the creature do — is not known.
तळघरामधें उदंड द्रव्य । भिंतीमधें घातलें द्रव्य । स्तंभीं तुळवटीं द्रव्य । आपण मधें
taḷagharāmadhem udamḍa dravya | bhimtīmadhem ghātalem dravya | stambhīm tuḷavaṭīm dravya | āpaṇa madhem
Abundant wealth in the basement; wealth placed in walls; / wealth in pillars, beams — oneself in middle.
लक्ष्मीमध्यें करंटा नांदे । त्याचें दरिद्र अधिक सांदे । नवल केलें परमानंदें । परमपुरुष
lakṣmīmadhyem karamṭā nāmde | tyācem daridra adhika sāmde | navala kelem paramānamdem | paramapuruṣa
Within Lakṣmī, a wretch dwells; his poverty grows more; / a wonder was done by Param-ānanda — Parama-puruṣa.
येक पाहाती येक खाती । ऐसी विवेकाची गती । प्रवृत्ति अथवा निवृत्ती । येणेंचि ज्ञायें
yeka pāhātī yeka khātī | aisī vivekācī gatī | pravṛtti athavā nivṛttī | yeṇemci jñāyem
Some see, some eat — such is the motion of vivek. / Pravṛtti or nivṛtti — know by this very logic.
अंतरीं वसतां नारायेणें । लक्ष्मीस काये उणें । ज्याची लक्ष्मी तो आपणें । बळकट धरावा
amtarīm vasatām nārāyeṇem | lakṣmīsa kāye uṇem | jyācī lakṣmī to āpaṇem | baḷakaṭa dharāvā
When Nārāyaṇa dwells within — what lacks to Lakṣmī? / Whose is Lakṣmī, oneself — him should one hold firmly.