संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 18
Dashak 18 · Samāsa 1
24 ovis
तुज नमूं गजवदना । तुझा महिमा कळेना ।
विद्या बुद्धि देसी जना । लाहानथोरांसी
tuja namūm gajavadanā | tujhā mahimā kaḷenā |
vidyā buddhi desī janā | lāhānathorāmsī
We salute you, elephant-faced (Gaṇeśa); your mahimā is not known; / you give vidyā, buddhi to people — small and great.
तुज नमूं सरस्वती । च्यारी वाचा तुझेन स्फूर्ती ।
तुझें निजरूप जाणती । ऐसे थोडे
tuja namūm sarasvatī | cyārī vācā tujhena sphūrtī |
tujhem nijarūpa jāṇatī | aise thoḍe
We salute Sarasvatī; by your inspiration, the four speeches; / those who know your own-form — are few.
धन्य धन्य चतुरानना । तां केली सृष्टीरचना ।
वेद शास्त्रें भेद नाना । प्रगट केले
dhanya dhanya caturānanā | tām kelī sṛṣṭīracanā |
veda śāstrem bheda nānā | pragaṭa kele
Blessed is Caturānana (four-faced Brahmā); you made the sṛṣṭi-rachanā; / Vedas, śāstras, various divisions — you manifested.
धन्य विष्णु पाळण करिसी । येकांशें सकळ जीवांसी ।
वाढविसी वर्तविसी । जाणजाणों
dhanya viṣṇu pāḷaṇa karisī | yekāmśem sakaḷa jīvāmsī |
vāḍhavisī vartavisī | jāṇajāṇom
Blessed is Viṣṇu, you nourish; with one portion all jīvas; / grow-and-operate — knowing, knowing.
धन्य धन्य भूळाशंकर । जयाच्या देण्यास नाहीं पार ।
रामनाम निरंतर । जपत आहे
dhanya dhanya bhūḷāśamkara | jayācyā deṇyāsa nāhīm pāra |
rāmanāma niramtara | japata āhe
Blessed is innocent Śankara; whose giving has no limit; / Rāma-nāma continuously — he chants.
धन्य धन्य इंद्रदेव । सकळ देवांचाहि देव ।
इंद्रलोकींचें वैभव । काये म्हणौनि सांगावें
dhanya dhanya imdradeva | sakaḷa devāmcāhi deva |
imdralokīmcem vaibhava | kāye mhaṇauni sāmgāvem
Blessed is Indra-deva; deva of all devas; / the vaibhava of Indra-loka — how to tell?
धन्य धन्य येमधर्म । सकळ जाणती धर्माधर्म ।
प्राणीमात्राचें वर्म । ठाईं पाडिती
dhanya dhanya yemadharma | sakaḷa jāṇatī dharmādharma |
prāṇīmātrācem varma | ṭhāīm pāḍitī
Blessed is Yama-dharma; all know dharma-adharma; / every creature's secret — they place at site.
वेंकटेंसीं महिमा किती । भले उभ्यां अन्न खाती ।
वडे धिरडीं स्वाद घेती । आतळस आपालांचा
vemkaṭemsīm mahimā kitī | bhale ubhyām anna khātī |
vaḍe dhiraḍīm svāda ghetī | ātaḷasa āpālāmcā
Of Venkateśa — how great the mahimā! Fine ones standing eat food; / vaḍās, dhirdās savor — the taste of the rustics.
धन्य तूं वो बनशंकरी । उदंड शाखांचिया हारी ।
विवरविवरों भोजन करी । ऐसा कैंचा
dhanya tūm vo banaśamkarī | udamḍa śākhāmciyā hārī |
vivaravivarom bhojana karī | aisā kaimcā
Blessed are you, Banaśankarī; an abundant array of greens; / examining-examining one takes meal — such rare.
धन्य भीम गोलांगुळा । कोरवड्यांच्या उदंड माळा ।
दहि वडे खातां सकळां । समाधान होये
dhanya bhīma golāmguḷā | koravaḍyāmcyā udamḍa māḷā |
dahi vaḍe khātām sakaḷām | samādhāna hoye
Blessed Bhīma Goḷānguḷā; abundant garlands of kora-vaḍās; / eating dahī-vaḍās, for all — samādhāna arises.
धन्य तूं खंडेराया । भंडारें होये पिंवळी काया ।
कांदेभरीत रोटगे खाया । सिद्ध होती
dhanya tūm khamḍerāyā | bhamḍārem hoye pimvaḷī kāyā |
kāmdebharīta roṭage khāyā | siddha hotī
Blessed are you, Khaṇḍerāya; by bhaṇḍāra (turmeric) the body becomes yellow; / onion-stuffed rotgas for eating — are made ready.
धन्य तुळजाभोवानी । भक्तां प्रसन्न होते जनीं ।
गुणवैभवास गणी । ऐसा कैंचा
dhanya tuḷajābhovānī | bhaktām prasanna hote janīm |
guṇavaibhavāsa gaṇī | aisā kaimcā
Blessed Tulajā-Bhavānī; to bhaktas becomes pleased; / her wealth-of-virtues — who would count?
धन्य धन्य पांडुरंग । अखंड कथेचा होतो धिंग ।
तानमानें रागरंग । नाना प्रकारीं
dhanya dhanya pāmḍuramga | akhamḍa kathecā hoto dhimga |
tānamānem rāgaramga | nānā prakārīm
Blessed is Pāṇḍuranga; unbroken kathā-tumult; / rhythms, rāga-rāgas — in various kinds.
धन्य तूं गा क्षत्रपाळा । उदंड जना लाविला चाळा ।
भावें भक्ति करितां फळा । वेळ नाहीं
dhanya tūm gā kṣatrapāḷā | udamḍa janā lāvilā cāḷā |
bhāvem bhakti karitām phaḷā | veḷa nāhīm
Blessed are you, Kṣatra-pāla; engaged people in much play; / with bhāva-bhakti, fruition — takes no time.
रामकृष्णादिक अवतार । त्यांचा महिमा अपार ।
उपासनेस बहुत नर । तत्पर जाले
rāmakṛṣṇādika avatāra | tyāmcā mahimā apāra |
upāsanesa bahuta nara | tatpara jāle
Rāma-Kṛṣṇa etc. avatāras — their mahimā is boundless; / many men became eager — in upāsanā.
सकळ देवांचे मूळ । तो हा अंतरात्माचि केवळ ।
भूमंडळीं भोग सकळ । त्यासीच घडे
sakaḷa devāmce mūḷa | to hā amtarātmāci kevaḷa |
bhūmamḍaḷīm bhoga sakaḷa | tyāsīca ghaḍe
The root of all devas — is this Antarātmā alone. / All enjoyments on earth-globe — fall only to him.
नाना देव होऊन बैसला । नाना शक्तिरूपें जाला ।
भोक्ता सकळ वैभवाला । तोचि येक
nānā deva hoūna baisalā | nānā śaktirūpem jālā |
bhoktā sakaḷa vaibhavālā | toci yeka
He has become various devas; has become various śakti-forms; / enjoyer of all vaibhava — is he alone.
याचा पाहावा विचार । उदंड लांबला जोजार ।
होती जाती देव नर । किती म्हणोनि
yācā pāhāvā vicāra | udamḍa lāmbalā jojāra |
hotī jātī deva nara | kitī mhaṇoni
Its consideration should be seen; the bookkeeping has stretched; / devas-and-men come-and-go — how many to tell?
कीर्ति आणि अपकीर्ति । उदंड निंदा उदंड स्तुती ।
सर्वत्रांची भोगप्राप्ती । अंतरात्म्यासीच घडे
kīrti āṇi apakīrti | udamḍa nimdā udamḍa stutī |
sarvatrāmcī bhogaprāptī | amtarātmyāsīca ghaḍe
Fame and disgrace; abundant slander, abundant praise; / the enjoyment-attainment of all — falls on the Antarātmā alone.
कोण देहीं काये करितो । कोण देहीं काये भोगितो ।
भोगी त्यागी वीतरागी तो । येकचि आत्मा
koṇa dehīm kāye karito | koṇa dehīm kāye bhogito |
bhogī tyāgī vītarāgī to | yekaci ātmā
In whose body, who does what; in whose body, who enjoys what; / enjoyer, renouncer, dispassionate — is the one Ātmā alone.
प्राणी साभिमानें भुलले । देह्याकडे पाहात गेले ।
मुख्य अंतरात्म्यास चुकलें । अंतरीं असोनी
prāṇī sābhimānem bhulale | dehyākaḍe pāhāta gele |
mukhya amtarātmyāsa cukalem | amtarīm asonī
Creatures deluded by self-pride — looked toward the body; / missed the chief Antarātmā — though within.
आरे या आत्मयाची चळवळ पाहे । ऐसा भूमंडळीं कोण आहे ।
अगाध पुण्यें अनुसंधान राहे । कांहींयेक
āre yā ātmayācī caḷavaḷa pāhe | aisā bhūmamḍaḷīm koṇa āhe |
agādha puṇyem anusamdhāna rāhe | kāmhīmyeka
Who on earth-globe is there — that sees this Ātmā's motion? / By profound puṇya, anusandhāna — somewhat remains.
त्या अनुसंधानासरिसें । जळोनी जाईजे किल्मिषें ।
अंतरनिष्ठ ज्ञानी ऐसे । विवरोन पाहाती
tyā anusamdhānāsarisem | jaḷonī jāīje kilmiṣem |
amtaraniṣṭha jñānī aise | vivarona pāhātī
With that anusandhāna — sins are burnt up; / antara-niṣṭha jñānīs like this — examine and see.
अंतरनिष्ठ तितुके तरले । अंतरभ्रष्ट तितुके बुडाले ।
बाह्यात्कारें भरंगळले । लोकाचारें
amtaraniṣṭha tituke tarale | amtarabhraṣṭa tituke buḍāle |
bāhyātkārem bharamgaḷale | lokācārem
All antara-niṣṭhas crossed; all antara-bhraṣṭas drowned; / externally stumbled — by folkway.