संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 18 · Samāsa 6

21 ovis

नाना वस्त्रें नाना भूषणें । येणें शरीर श्रृंघारणें । विवेकें विचारें राजकरणें । अंतर श्रृंघारिजे ॥ ११ । शरीर सुंदर सतेज । वस्त्रें भूषणें केले सज्ज । अंतरीं नस्तां च्यातुर्यबीज । कदापि शोभा न पवे
nānā vastrem nānā bhūṣaṇem | yeṇem śarīra śrṛmghāraṇem | vivekem vicārem rājakaraṇem | amtara śrṛmghārije || 11 | śarīra sumdara sateja | vastrem bhūṣaṇem kele sajja | amtarīm nastām cyāturyabīja | kadāpi śobhā na pave
Various clothes, various ornaments; with these body is adorned; / by vivek-consideration-rāja-kāraṇa — the interior is adorned. / Body beautiful and bright; clothes-ornaments set ready; / without inner cāturya-seed — never attains shine.
तुंड हेंकाड कठोर वचनी । अखंड तोले साभिमानी । न्याय नीति अंतःकर्णीं । घेणार नाहीं
tumḍa hemkāḍa kaṭhora vacanī | akhamḍa tole sābhimānī | nyāya nīti amtaḥkarṇīm | gheṇāra nāhīm
Sullen, stubborn, harsh-speech; always weighs with self-pride; / justice, ethics within — will not take.
तऱ्हे सीघ्रकोपी सदा । कदापि न धरी मर्यादा । राजकारण संवादा । मिळोंचि नेणें
taṟhe sīghrakopī sadā | kadāpi na dharī maryādā | rājakāraṇa samvādā | miḷomci neṇem
Mannerist, always quick-angry; never holds propriety; / rāja-kāraṇa and dialogue — does not know to blend.
ऐसें लौंद बेइमानी । कदापि सत्य नाहीं वचनीं । पापी अपस्मार जनीं । राक्षेस जाणावें
aisem laumda beimānī | kadāpi satya nāhīm vacanīm | pāpī apasmāra janīm | rākṣesa jāṇāvem
Such a dolt, dishonorable; never true in speech; / sinful, epileptic among people — know as rākṣasa.
समयासारिखा समयो येना । नेम सहसा चलेना । नेम धरितां राजकारणा । अंतर पडे
samayāsārikhā samayo yenā | nema sahasā calenā | nema dharitām rājakāraṇā | amtara paḍe
Occasion does not come like occasion; rule does not always operate; / holding rule, rāja-kāraṇa — falls short.
अति सर्वत्र वर्जावें । प्रसंग पाहोन चालावें । हटनिग्रहीं न पडावें । विवेकीं पुरुषें
ati sarvatra varjāvem | prasamga pāhona cālāvem | haṭanigrahīm na paḍāvem | vivekīm puruṣem
Excess should be avoided everywhere; walk seeing the occasion; / do not fall into obstinate-restraint — by the vivekī puruṣa.
बहुतचि करितां हट । तेथें येऊन पडेल तट । कोणीयेकाचा सेवट । जाला पाहिजे
bahutaci karitām haṭa | tethem yeūna paḍela taṭa | koṇīyekācā sevaṭa | jālā pāhije
Doing abundant obstinacy — there will fall a wall; / someone's end — will have to be made.
बरें ईश्वर आहे साभिमानी । विशेष तुळजाभोवानी । परंतु विचार पाहोनी । कार्ये करणें
barem īśvara āhe sābhimānī | viśeṣa tuḷajābhovānī | paramtu vicāra pāhonī | kārye karaṇem
Good, Īśvara is honour-minded; special is Tulajā-Bhavānī; / but seeing the consideration — work should be done.
अखंडचि सावधाना । बहुत काये करावी सूचना । परंतु कांहीं येक अनुमाना । आणिलें पाहिजे
akhamḍaci sāvadhānā | bahuta kāye karāvī sūcanā | paramtu kāmhīm yeka anumānā | āṇilem pāhije
Unbroken alertness — how much signal to give? / But something to inference — must be brought.
समर्थापासीं बहुत जन । राहिला पाहिजे साभिमान । निश्चळ करूनियां मन । लोक असती
samarthāpāsīm bahuta jana | rāhilā pāhije sābhimāna | niścaḷa karūniyām mana | loka asatī
Near the Samartha many people; self-pride must be abandoned; / making mind niścala, people — dwell.
म्लेच दुर्जन उदंड । बहुतां दिसाचें माजलें बंड । याकार्णें अखंड । सावधान असावें
mleca durjana udamḍa | bahutām disācem mājalem bamḍa | yākārṇem akhamḍa | sāvadhāna asāvem
Mleccha-wicked abundant; a long-standing uprising has raged; / for this reason unbroken — be alert.
सकळकर्ता तो ईश्वरु । तेणें केला अंगिकारुं । तया पुरुषाचा विचारु । विरुअळा जाणे
sakaḷakartā to īśvaru | teṇem kelā amgikārum | tayā puruṣācā vicāru | viruaḷā jāṇe
The All-doer is Īśvara; by him was taken-up [this job]; / his puruṣa-consideration — the rare knows.
न्याय नीति विवेक विचार । नाना प्रसंगप्रकार । परीक्षिणें परांतर । देणें ईश्वराचें
nyāya nīti viveka vicāra | nānā prasamgaprakāra | parīkṣiṇem parāmtara | deṇem īśvarācem
Justice-ethics, vivek, consideration; various occasion-kinds; / examining others' interiors — gift of Īśvara.
माहायेत्‌न सावधपणें । समईं धारिष्ट धरणें । अद्भूतचि कार्य करणें । देणें ईश्वराचें
māhāyetna sāvadhapaṇem | samaīm dhāriṣṭa dharaṇem | adbhūtaci kārya karaṇem | deṇem īśvarācem
Great-effort with alertness; holding patience at occasion; / to do wondrous work — gift of Īśvara.
येश कीर्ति प्रताप महिमा । उत्तम गुणासी नाहीं सीमा । नाहीं दुसती उपमा । देणें ईश्वराचें
yeśa kīrti pratāpa mahimā | uttama guṇāsī nāhīm sīmā | nāhīm dusatī upamā | deṇem īśvarācem
Fame, kīrti, pratāpa, mahimā; excellent virtues have no limit; / no second comparison — gift of Īśvara.
देव ब्रह्मण आचार विचार । कितेक जनासी आधार । सदा घडे परोपकार । देणें ईश्वराचें
deva brahmaṇa ācāra vicāra | kiteka janāsī ādhāra | sadā ghaḍe paropakāra | deṇem īśvarācem
Deva, Brāhmaṇa, ācāra, vicāra; support for several people; / always doing paropakāra — gift of Īśvara.
येहलोक परलोक पाहाणें । अखंड सावधपणें राहाणें । बहुत जनाचें साहाणें । देणें ईश्वराचें
yehaloka paraloka pāhāṇem | akhamḍa sāvadhapaṇem rāhāṇem | bahuta janācem sāhāṇem | deṇem īśvarācem
Seeing this-world, other-world; remaining always alert; / bearing-up of many people — gift of Īśvara.
देवाचा कैपक्ष घेणे । ब्रह्माणाची चिंता वाहाणें । बहु जनासी पाळणें । देणें ईश्वराचें
devācā kaipakṣa gheṇe | brahmāṇācī cimtā vāhāṇem | bahu janāsī pāḷaṇem | deṇem īśvarācem
Taking the side of Deva; carrying worry of Brāhmaṇa; / nourishing many people — gift of Īśvara.
धर्मस्थापनेचे नर । ते ईश्वराचे अवतार । जाले आहेत पुढें होणार । देणें ईश्वराचें
dharmasthāpanece nara | te īśvarāce avatāra | jāle āheta puḍhem hoṇāra | deṇem īśvarācem
Men of dharma-establishment — are avatāras of Īśvara; / have become, will be — gift of Īśvara.
उत्तम गुणाचा ग्राहिक । तर्क तीक्षण विवेक । धर्मवासना पुण्यश्लोक । देणें ईश्वराचें
uttama guṇācā grāhika | tarka tīkṣaṇa viveka | dharmavāsanā puṇyaśloka | deṇem īśvarācem
Acceptor of excellent virtues; sharp tarka, vivek; / dharma-vāsanā, puṇya-śloka — gift of Īśvara.
सकळ गुणांमधें सार । तजविजा विवेक विचार । जेणें पाविजे पैलपार । अरत्रपरत्रींचा
sakaḷa guṇāmmadhem sāra | tajavijā viveka vicāra | jeṇem pāvije pailapāra | aratraparatrīmcā
Essence among all virtues — tajavija (planning), vivek, consideration; / by which the far-shore is attained — of this-world and other.