संत साहित्य · Dāsabodha · Dashak 18
Dashak 18 · Samāsa 9
24 ovis
वंदूनियां आदिपुरुष । बोलों निद्रेचा विळास ।
निद्रा आलियां सावकास । जाणार नाहीं
vamdūniyām ādipuruṣa | bolom nidrecā viḷāsa |
nidrā āliyām sāvakāsa | jāṇāra nāhīm
Saluting the Ādi-puruṣa, speak the display of nidrā (sleep). / Sleep coming leisurely — will not go.
निद्रेनें व्यापिली काया । आळस आंग मोडे जांभया ।
तेणेंकरितां बैसावया । धीर नाहीं
nidrenem vyāpilī kāyā | āḷasa āmga moḍe jāmbhayā |
teṇemkaritām baisāvayā | dhīra nāhīm
Sleep pervades the body; laziness breaks limbs, yawning; / by that to sit — there is no endurance.
कडकडां जांभया येती । चटचटां चटक्या वाजती ।
डकडकां डुकल्या देती । सावकास
kaḍakaḍām jāmbhayā yetī | caṭacaṭām caṭakyā vājatī |
ḍakaḍakām ḍukalyā detī | sāvakāsa
Yawns come crackling; snaps flash; / stretches are given — leisurely.
येकाचे डोळे झांकती । येकाचे डोळे लागती ।
येक ते वचकोन पाहाती । चहुंकडे
yekāce ḍoḷe jhāmkatī | yekāce ḍoḷe lāgatī |
yeka te vacakona pāhātī | cahumkaḍe
Some close eyes; some eyes attach; / some look half-open — on all sides.
येक उलथोन पडिले । तिहीं ब्रह्मविणे फोडिले ।
हुडकाचे टुकडे जाले । सुधी नाहीं
yeka ulathona paḍile | tihīm brahmaviṇe phoḍile |
huḍakāce ṭukaḍe jāle | sudhī nāhīm
Some fall over; brahmā-vīṇā burst; / became pieces of fire-bits — no awareness.
येक टेंकोन बैसले । तेथेंचि घोरों लागले ।
येक उताणे पसरलें । सावकास
yeka ṭemkona baisale | tethemci ghorom lāgale |
yeka utāṇe pasaralem | sāvakāsa
Some leaning sat; there began to snore; / some stretched out flat — leisurely.
कोणी मुर्कुंडी घालिती । कोणी कानवडें निजती ।
कोणी चक्रीं फिरती । चहुंकडे
koṇī murkumḍī ghālitī | koṇī kānavaḍem nijatī |
koṇī cakrīm phiratī | cahumkaḍe
Some curl up; some sleep ear-sideways; / some turn in circles — on all sides.
येक हात हालविती । येक पाये हालविती ।
येक दांत खाती । कर्कराटें
yeka hāta hālavitī | yeka pāye hālavitī |
yeka dāmta khātī | karkarāṭem
Some move hands; some move feet; / some grind teeth — crackingly.
येकांचीं वस्त्रें निघोनि गेलीं । ते नागवींच लोळों लागलीं ।
येकाचीं मुंडासीं गडबडलीं । चहुंकडे
yekāmcīm vastrem nighoni gelīm | te nāgavīmca loḷom lāgalīm |
yekācīm mumḍāsīm gaḍabaḍalīm | cahumkaḍe
Some of their clothes came off; they began rolling naked; / some of their turbans slipped — all around.
येक निजेलीं अव्यावेस्तें । येक दिसती जैसीं प्रेते ।
दांत पसरुनी जैसीं भूतें । वाईट दिसती
yeka nijelīm avyāvestem | yeka disatī jaisīm prete |
dāmta pasarunī jaisīm bhūtem | vāīṭa disatī
Some slept disorderly; some appear like corpses; / with teeth bared like bhūtas — appear ugly.
येक वोसणतचि उठिले । येक अंधारीं फिरों लागले ।
येक जाऊन निजेले । उकरड्यावरी
yeka vosaṇataci uṭhile | yeka amdhārīm phirom lāgale |
yeka jāūna nijele | ukaraḍyāvarī
Some sleepwalking arose; some began wandering in the dark; / some went and slept — on the dunghill.
येक मडकीं उतरिती । येक भोई चांचपती ।
येक उठोन वाटा लागती । भलतीकडे
yeka maḍakīm utaritī | yeka bhoī cāmcapatī |
yeka uṭhona vāṭā lāgatī | bhalatīkaḍe
Some bring down the pots; some grope the floor; / some rising take to roads — in any direction.
येक प्राणी वोसणाती । येक फुंदफुंदों रडती ।
येक खदखदां हासती । सावकास
yeka prāṇī vosaṇātī | yeka phumdaphumdom raḍatī |
yeka khadakhadām hāsatī | sāvakāsa
Some creatures babble in sleep; some cry sniffling; / some laugh loudly — leisurely.
येक हाका मारूं लागले । येक बो।म्बलित उठिले ।
येक वचकोन राहिले । आपुले ठाईं
yeka hākā mārūm lāgale | yeka bo |mbalita uṭhile |
yeka vacakona rāhile | āpule ṭhāīm
Some began calling out; some rose shouting; / some remained startled — in their place.
येक क्षणक्षणा खुरडती । येक डोई खाजविती ।
येक कढों लागती । सावकास
yeka kṣaṇakṣaṇā khuraḍatī | yeka ḍoī khājavitī |
yeka kaḍhom lāgatī | sāvakāsa
Some moment-by-moment scratch; some scratch head; / some begin boiling — leisurely.
येकाच्या लाळा गळाल्या । येकाच्या पिका सांडल्या ।
येकीं लघुशंका केल्या । सावकास
yekācyā lāḷā gaḷālyā | yekācyā pikā sāmḍalyā |
yekīm laghuśamkā kelyā | sāvakāsa
Some's saliva dribbled; some's spit fell; / some did low-urinations — leisurely.
येक राउत सोडिती । येक कर्पट ढेंकर देती ।
येक खांकरुनी थुंकिती । भलतीकडे
yeka rāuta soḍitī | yeka karpaṭa ḍhemkara detī |
yeka khāmkarunī thumkitī | bhalatīkaḍe
Some release gas; some give dry-burps; / some hawk-cough and spit — anywhere.
येक हागती येक वोकिती । येक खोंकिती येक सिंकिती ।
येक ते पाणी मागती । निदसुर्या स्वरें
yeka hāgatī yeka vokitī | yeka khomkitī yeka simkitī |
yeka te pāṇī māgatī | nidasuryā svarem
Some defecate, some vomit; some cough, some sneeze; / some ask for water — in sleepy voice.
येक दुस्वप्नें निर्बुजले । येक सुस्वप्नें संतोषले ।
येक ते गाढमुढी पडिले । सुषुप्तिमधें
yeka dusvapnem nirbujale | yeka susvapnem samtoṣale |
yeka te gāḍhamuḍhī paḍile | suṣuptimadhem
Some alarmed by bad dreams; some pleased by good dreams; / some fell deeply asleep — in suṣupti.
इकडे उजेडाया जालें । कोण्हीं पढणें आरंभिलें ।
कोणीं प्रातस्मरामि मांडिलें । हरिकिर्तन
ikaḍe ujeḍāyā jālem | koṇhīm paḍhaṇem ārambhilem |
koṇīm prātasmarāmi māmḍilem | harikirtana
Here dawn came; someone began reciting; / someone set prātaḥ-smarāmi — Hari-kīrtana.
कोणीं आठविल्या ध्यानमूर्ति । कोणी येकांतीं जप करिती ।
कोणी पाठांतर उजळिती । नाना प्रकारें
koṇīm āṭhavilyā dhyānamūrti | koṇī yekāmtīm japa karitī |
koṇī pāṭhāmtara ujaḷitī | nānā prakārem
Some remembered dhyāna-mūrtis; some in solitude do japa; / some do recitation-review — in various ways.
नाना विद्या नाना कळा । आपलाल्या सिकती सकळा ।
तानमानें गायेनकळा । येक गाती
nānā vidyā nānā kaḷā | āpalālyā sikatī sakaḷā |
tānamānem gāyenakaḷā | yeka gātī
Various vidyās, various kalās; each learns his own; / with rhythm, singing-art — some sing.
मागें निद्रा संपली । पुढें जागृती प्राप्त जाली ।
वेवसाईं बुद्धी आपुली । प्रेरिते जाले
māgem nidrā sampalī | puḍhem jāgṛtī prāpta jālī |
vevasāīm buddhī āpulī | prerite jāle
Behind, sleep ended; ahead, jāgṛti attained; / in business their buddhi — became urged.
ज्ञाता तत्वें सांडून पळाला । तुर्येपैलिकडे गेला ।
आत्मनिवेदनें जाला । ब्रह्मरूप
jñātā tatvem sāmḍūna paḷālā | turyepailikaḍe gelā |
ātmanivedanem jālā | brahmarūpa
The jñātā abandoned tattvas and fled; went beyond turyā; / by ātma-nivedana became — Brahma-form.