संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 19 · Samāsa 3

30 ovis

सुचित करूनी अंतःकर्ण । ऐका करंटलक्षण । हें त्यागितां सदेवलक्षण । आंगीं बाणें
sucita karūnī amtaḥkarṇa | aikā karamṭalakṣaṇa | hem tyāgitām sadevalakṣaṇa | āmgīm bāṇem
Make alert the antaḥkaraṇa; hear the wretched-mark; / abandoning this, the blessed-mark — impresses on body.
पापाकरितां दरिद्र प्राप्त । दरिद्रें होये पापसंचित । ऐसेंचि होत जात । क्षणक्षणा
pāpākaritām daridra prāpta | daridrem hoye pāpasamcita | aisemci hota jāta | kṣaṇakṣaṇā
By pāpa, poverty attained; by poverty, pāpa-accumulation; / such continues to happen — moment-by-moment.
याकारणें करंटलक्षणें । ऐकोनी त्यागचि करणें । म्हणिजे कांहीं येक बाणें । सदेवलक्षण
yākāraṇem karamṭalakṣaṇem | aikonī tyāgaci karaṇem | mhaṇije kāmhīm yeka bāṇem | sadevalakṣaṇa
For this reason, hear wretched-marks and renounce; / then somewhat impresses — the blessed-mark.
करंट्यास आळस आवडे । यत्‌न कदापि नावडे । त्याची वासना वावडे । अधर्मीं सदा
karamṭyāsa āḷasa āvaḍe | yatna kadāpi nāvaḍe | tyācī vāsanā vāvaḍe | adharmīm sadā
The wretch loves laziness; never likes effort; / his vāsanā blows — always in adharma.
सदा भ्रमिष्ट निदसुरा । उगेंचि बोले सैरावैरा । कोणीयेकाच्या अंतरा । मानेचिना
sadā bhramiṣṭa nidasurā | ugemci bole sairāvairā | koṇīyekācyā amtarā | mānecinā
Always deluded, sleepy; uselessly speaks disorderly; / pleasing no one's interior.
लेहों नेणे वाचूं नेणे । सवदासुत घेऊं नेणे । हिशेब कितेब राखों नेणे । धारणा नाहीं
lehom neṇe vācūm neṇe | savadāsuta gheūm neṇe | hiśeba kiteba rākhom neṇe | dhāraṇā nāhīm
Does not know to write, read; does not know bargaining; / does not know to keep accounts — has no grasp.
हारवी सांडी पाडी फोडी । विसरे चुके नाना खोडी । भल्याचे संगतीची आवडी । कदापी नाहीं
hāravī sāmḍī pāḍī phoḍī | visare cuke nānā khoḍī | bhalyāce samgatīcī āvaḍī | kadāpī nāhīm
Loses, drops, fells, breaks; forgets, misses, various bad habits; / love of good company — never.
चाट गडी मेळविले । कुकर्मी मित्र केले । खट नट येकवटिले । चोरटे पापी
cāṭa gaḍī meḷavile | kukarmī mitra kele | khaṭa naṭa yekavaṭile | coraṭe pāpī
Gathered worthless companions; made wrong friends; / got together rogues, cheats — thieves, sinners.
ज्यासीं त्यासीं कळकटा । स्वयें सदाचा चोरटा । परघातकी धाटामोटा । वाटा पाडी
jyāsīm tyāsīm kaḷakaṭā | svayem sadācā coraṭā | paraghātakī dhāṭāmoṭā | vāṭā pāḍī
Argumentative with everyone; he himself an habitual thief; / attacking others, of various kinds — makes highway-robbery.
दीर्घ सूचना सुचेचिना । न्याय नीति हे रुचेना । पराभिळासीं वासना । निरंतर
dīrgha sūcanā sucecinā | nyāya nīti he rucenā | parābhiḷāsīm vāsanā | niramtara
Long-range signals do not come; justice-ethics not relished; / desire for others' [wealth] — continuously.
आळसें शरीर पाळिलें । परंतु पोटेंविण गेलें । सुडकें मिळेनासें जालें । पांघराया
āḷasem śarīra pāḷilem | paramtu poṭemviṇa gelem | suḍakem miḷenāsem jālem | pāmgharāyā
By laziness nurtured body; but it went without belly; / cloth-piece could not be found — for covering.
आळसे शरीर पाळी । अखंड कुंसी कांडोळी । निद्रेचे पाडी सुकाळीं । आपणासी
āḷase śarīra pāḷī | akhamḍa kumsī kāmḍoḷī | nidrece pāḍī sukāḷīm | āpaṇāsī
By laziness nurtures body; unbroken scratches cuts; / in sleep's plenty falls — onto himself.
जनासीं मीत्री करीना । कठिण शब्द बोले नाना । मूर्खपणें आवरेना । कोणीयेकासी
janāsīm mītrī karīnā | kaṭhiṇa śabda bole nānā | mūrkhapaṇem āvarenā | koṇīyekāsī
Does not make friendship with people; speaks various hard words; / by foolishness uncontrolled — with anyone.
पवित्र लोकांमधें भिडावे । वोंगळामधें निशंक धांवे । सदा मनापासून भावे । जननिंद्य क्रिया
pavitra lokāmmadhem bhiḍāve | vomgaḷāmadhem niśamka dhāmve | sadā manāpāsūna bhāve | jananimdya kriyā
Among pure people is shy; among filth rushes fearlessly; / always loves from mind — actions condemned by people.
तेथें कैचा परोपकार । केला बहुतांचा संव्हार । पापी अनर्थी अपस्मार । सर्वाबद्धी
tethem kaicā paropakāra | kelā bahutāmcā samvhāra | pāpī anarthī apasmāra | sarvābaddhī
There whence paropakāra? Destruction done to many; / sinful, mischievous, epileptic — to all-buddhi.
शब्द सांभळून बोलेना । आवरितां आवरेना । कोणीयेकासी मानेना । बोलणें त्याचें
śabda sāmbhaḷūna bolenā | āvaritām āvarenā | koṇīyekāsī mānenā | bolaṇem tyācem
Does not watch his words; cannot be restrained; / not accepted by anyone — his speech.
कोणीयेकास विश्वास नाहीं । कोणीयेकासीं सख्य नाहीं । विद्या वैभव कांहींच नाहीं । उगाचि ताठा
koṇīyekāsa viśvāsa nāhīm | koṇīyekāsīm sakhya nāhīm | vidyā vaibhava kāmhīmca nāhīm | ugāci tāṭhā
No one has trust; no friendship with anyone; / no vidyā, no vaibhava — uselessly stiff-necked.
राखावीं बहुतांची अंतरें । भाग्य येतें तदनंतरें । ऐसीं हें विवेकाचीं उत्तरें । ऐकणार नाहीं
rākhāvīm bahutāmcī amtarem | bhāgya yetem tadanamtarem | aisīm hem vivekācīm uttarem | aikaṇāra nāhīm
Preserve the interiors of many; fortune comes thereafter; / such are vivek's answers — he will not hear.
स्वयें आपणास कळेना । शिकविलें तें ऐकेना । तयासी उपाय नाना । काये करिती
svayem āpaṇāsa kaḷenā | śikavilem tem aikenā | tayāsī upāya nānā | kāye karitī
Does not know himself; does not hear what is taught; / for him, various remedies — what can they do?
कल्पना करी उदंड कांहीं । प्राप्तव्य तों कांहींच नहीं । अखंड पडिला संदेहीं । अनुमानाचे
kalpanā karī udamḍa kāmhīm | prāptavya tom kāmhīmca nahīm | akhamḍa paḍilā samdehīm | anumānāce
Makes abundant kalpanās; but attainment — nothing at all; / unbrokenly fallen in doubt — of inference.
पुण्य मार्ग संडिला मनें । पाप झडावें काशानें । निश्चय नाहीं अनुमानें । नास केला
puṇya mārga samḍilā manem | pāpa jhaḍāvem kāśānem | niścaya nāhīm anumānem | nāsa kelā
Abandoned the puṇya-path with mind; by what can pāpa drop? / No certainty by inference — destruction is made.
कांहींयेक पुर्तें कळेना । सभेमधें बोलों राहेना । बाष्कळ लाबाड ऐसें जना । कळों आलें
kāmhīmyeka purtem kaḷenā | sabhemadhem bolom rāhenā | bāṣkaḷa lābāḍa aisem janā | kaḷom ālem
Nothing is fully known; speech in assembly does not hold; / useless-falsehood — to people — has come to know.
कांहीं नेमकपण आपुलें । बहुत जनासी कळों आलें । तेंचि मनुष्य मान्य जालें । भूमंडळीं
kāmhīm nemakapaṇa āpulem | bahuta janāsī kaḷom ālem | temci manuṣya mānya jālem | bhūmamḍaḷīm
Some rigor is one's own; to many people has come to know; / that very person accepted — on earth-globe.
झिजल्यावांचून कीर्ति कैंची । मान्यता नव्हे कीं फुकाची । जिकडे तिकडे होते ची ची । अवलक्षणें
jhijalyāvāmcūna kīrti kaimcī | mānyatā navhe kīm phukācī | jikaḍe tikaḍe hote cī cī | avalakṣaṇem
Without wearing down, whence kīrti? Acceptance is not for free; / here and there are 'ci ci' sounds — markless-marks.
भल्याची संगती धरीना । आपणासी शाहाणे करीना । तो आपला आपण वैरी जाणा । स्वहित नेणे
bhalyācī samgatī dharīnā | āpaṇāsī śāhāṇe karīnā | to āpalā āpaṇa vairī jāṇā | svahita neṇe
Does not hold good company; does not make himself wise; / he is his own enemy, know — does not know his own hita.
लोकांसी बरें करवें । तें उसिणें सवेंचि घ्यावें । ऐसें जयाच्या जीवें । जाणिजेना
lokāmsī barem karavem | tem usiṇem savemci ghyāvem | aisem jayācyā jīvem | jāṇijenā
What is done well to people — borrowed returns at once; / such in whose life — is not understood.
जेथें नाहीं उत्तम गुण । तें करंट्याचें लक्षण । बहुतांसीं न मने तें अवलक्षण । सहजचि जालें
jethem nāhīm uttama guṇa | tem karamṭyācem lakṣaṇa | bahutāmsīm na mane tem avalakṣaṇa | sahajaci jālem
Where there are no excellent virtues — that is the mark of a wretch; / not accepted by many is unfavourable-mark — has naturally occurred.
कार्याकारण सकळ कांहीं । कार्येंविण तो कांहींच नाहीं । निकामी तो दुःखप्रवाहीं । वाहातचि गेला
kāryākāraṇa sakaḷa kāmhīm | kāryemviṇa to kāmhīmca nāhīm | nikāmī to duḥkhapravāhīm | vāhātaci gelā
Cause-and-effect is everything; without cause, nothing; / the useless in sorrow-current — went floating.
बहुतांसीं मान्य थोडा । त्याच्या पापासी नाहीं जोडा । निराश्रई पडे उघडा । जेथें तेथें
bahutāmsīm mānya thoḍā | tyācyā pāpāsī nāhīm joḍā | nirāśraī paḍe ughaḍā | jethem tethem
Less accepted by many; their pāpa has no match; / friendless falls naked — wherever.
याकारणें अवगुण त्यागावे । उत्तम गुण समजोन घ्यावें । तेणें मनासारिखें फावे । सकळ कांहीं
yākāraṇem avaguṇa tyāgāve | uttama guṇa samajona ghyāvem | teṇem manāsārikhem phāve | sakaḷa kāmhīm
For this reason, renounce defects; understand and take excellent virtues; / by that, as-desired comes — everything.