संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 19 · Samāsa 5

30 ovis

मातीचे देव धोंड्याचे देव । सोन्याचे देव रुप्याचे देव । काशाचे देव पितळेचे देव । तांब्याचे देव चित्रलेपे
mātīce deva dhomḍyāce deva | sonyāce deva rupyāce deva | kāśāce deva pitaḷece deva | tāmbyāce deva citralepe
Clay-devas, stone-devas; gold-devas, silver-devas; / bronze-devas, brass-devas; copper-devas, paintings.
रुविच्या लांकडाचे देव पोंवळ्य्यांचे देव । बाण तांदळे नर्मदे देव । शालिग्राम काश्मिरी देव । सूर्यकांत सोमकांत
ruvicyā lāmkaḍāce deva pomvaḷyyāmce deva | bāṇa tāmdaḷe narmade deva | śāligrāma kāśmirī deva | sūryakāmta somakāmta
Devas of ruvi-wood, coral; bāṇa, tāṇdale, Narmadā-devas; / Śāligrāma, Kāśmīrī-devas; sun-crystal, moon-crystal.
तांब्रनाणीं हेमनाणी । कोणी पूजिती देवार्चनीं । चक्रांगीत चक्रतीर्थाहुनी । घेऊन येती
tāmbranāṇīm hemanāṇī | koṇī pūjitī devārcanīm | cakrāmgīta cakratīrthāhunī | gheūna yetī
Copper-coins, gold-coins; some worship in deva-arcana; / cakrānkita, from Cakra-tīrtha — brought.
उदंड उपासनेचे भेद । किती करावे विशद । आपलाले आवडीचा वेध । लागला जनीं
udamḍa upāsanece bheda | kitī karāve viśada | āpalāle āvaḍīcā vedha | lāgalā janīm
Abundant are the divisions of upāsanā; how many to make clear? / Each's own preference — attached among people.
परी त्या सकळांचें हि कारण । मुळीं पाहावें स्मरण । तया स्मरणाचे अंश जाण । नाना देवतें
parī tyā sakaḷāmcem hi kāraṇa | muḷīm pāhāvem smaraṇa | tayā smaraṇāce amśa jāṇa | nānā devatem
But of all these, the cause — should be seen as smaraṇa at root; / know amśas of that smaraṇa — various devatās.
मुळीं द्रष्टा देव तो येक । त्याचे जाहाले अनेक । समजोन पाहातां विवेक । उमजों लागे
muḷīm draṣṭā deva to yeka | tyāce jāhāle aneka | samajona pāhātām viveka | umajom lāge
At root, the seer, the Deva is one; he has become many; / on understanding, vivek — begins to be grasped.
देह्यावेगळी भक्ति फावेना । देह्यावेगळा देव पावेना । याकारणें मूळ भजना । देहेचि आहे
dehyāvegaḷī bhakti phāvenā | dehyāvegaḷā deva pāvenā | yākāraṇem mūḷa bhajanā | deheci āhe
Bhakti apart from body is not had; Deva apart from body is not attained; / for this reason the root of bhajana — is body itself.
देहे मुळींच केला वाव । तरी भजनासी कैंचा ठाव । म्हणोनी भजनाचा उपाव । देह्यात्मयोगें
dehe muḷīmca kelā vāva | tarī bhajanāsī kaimcā ṭhāva | mhaṇonī bhajanācā upāva | dehyātmayogem
If body at root was made empty — whence place for bhajana? / Therefore the means of bhajana — is by deha-ātmā-yoga.
देहेंविण देव कैसा भजावा । देहेंविण देव कैसा पुजावा । देह्याविण मोहछाव कैसा करावा । कोण्या प्रकारें
dehemviṇa deva kaisā bhajāvā | dehemviṇa deva kaisā pujāvā | dehyāviṇa mohachāva kaisā karāvā | koṇyā prakārem
How should Deva be worshipped without body? How should he be pūjita? / How should mohotsava be done without body? — in what manner?
अत्र गंध पत्र पुष्प । फल तांबोल धूप दीप । नाना भजनाचा साक्षेप । कोठें करावा
atra gamdha patra puṣpa | phala tāmbola dhūpa dīpa | nānā bhajanācā sākṣepa | koṭhem karāvā
Food, scent, leaf, flower; fruit, betel, incense, lamp; / the attention of various bhajana — where should it be done?
देवाचें तीर्थ कैसें घ्यावें । देवासी गंध कोठें लावावें । मंत्रपुष्प तरी वावें । कोणें ठाईं
devācem tīrtha kaisem ghyāvem | devāsī gamdha koṭhem lāvāvem | mamtrapuṣpa tarī vāvem | koṇem ṭhāīm
How should Deva's tīrtha be taken? Where should sandal be applied? / Mantra-flower where — should be sprinkled?
म्हणोनी देह्याविण आडतें । अवघें सांकडेंचि पडतें । देह्याकरितां घडतें । भजन कांहीं
mhaṇonī dehyāviṇa āḍatem | avaghem sāmkaḍemci paḍatem | dehyākaritām ghaḍatem | bhajana kāmhīm
Therefore without body, obstructed; all falls into difficulty; / by the body it occurs — some bhajana.
देव देवता भूतें देवतें । मुळींचे सामर्थ्ये आहे तेथें । अधिकारें नाना देवतें । भजत जावीं
deva devatā bhūtem devatem | muḷīmce sāmarthye āhe tethem | adhikārem nānā devatem | bhajata jāvīm
Devas, devatās, bhūtas, devatās; the originally-had capabilities are there; / per adhikāra various devatās — should continue to be worshipped.
नाना देवीं भजन केलें । तें मूळ पुरुषासी पावलें । याकारणें सन्मानिलें । पाहिजे सकळ कांहीं
nānā devīm bhajana kelem | tem mūḷa puruṣāsī pāvalem | yākāraṇem sanmānilem | pāhije sakaḷa kāmhīm
Bhajana done to various devīs — has reached the mūla-puruṣa; / for this reason, honored — should be everything.
मायावल्ली फांपावली । नाना देहेफळीं लगडली । मुळींची जाणीव कळों आली । फळामधें
māyāvallī phāmpāvalī | nānā dehephaḷīm lagaḍalī | muḷīmcī jāṇīva kaḷom ālī | phaḷāmadhem
Māyā-vine spread out; hung with various body-fruits; / the root's knowing came to know — within the fruits.
म्हणोनी येळील न करावें । पाहाणें तें येथेंचि पाहावें । ताळा पडतां राहावें । समाधानें
mhaṇonī yeḷīla na karāvem | pāhāṇem tem yethemci pāhāvem | tāḷā paḍatām rāhāvem | samādhānem
Therefore do not do otherwise; what is to be seen should be seen here; / when alignment occurs, remain — in samādhāna.
प्राणी संसार टाकिती । देवास धुंडीत फिरती । नाना अनुमानीं पडती । जेथ तेथें
prāṇī samsāra ṭākitī | devāsa dhumḍīta phiratī | nānā anumānīm paḍatī | jetha tethem
Creatures abandon samsāra; wander searching Deva; / fall into various inferences — everywhere.
लोकांची पाहातां रिती । लोक देवार्चनें करिती । अथवा क्षत्रदेव पाहाती । ठाईं ठाईं
lokāmcī pāhātām ritī | loka devārcanem karitī | athavā kṣatradeva pāhātī | ṭhāīm ṭhāīm
Looking at people's manner — people do deva-arcanas; / or see kṣatra-devas — in various places.
अथवा नाना अवतार । ऐकोनी धरिती निर्धार । परी तें अवघें सविस्तर । होऊन गेलें
athavā nānā avatāra | aikonī dharitī nirdhāra | parī tem avaghem savistara | hoūna gelem
Or various avatāras — hearing, hold certainty; / but all this in detail — has already occurred.
येक ब्रह्माविष्णुमहेश । ऐकोन म्हणतीं हे विशेष । गुणातीत जो जगदीश । तो पाहिला पाहिजे
yeka brahmāviṣṇumaheśa | aikona mhaṇatīm he viśeṣa | guṇātīta jo jagadīśa | to pāhilā pāhije
Some Brahmā-Viṣṇu-Maheśa; hearing, say 'these are special'; / guṇātīta jagadīśa — must be seen.
देवासी नाहीं थानमान । कोठें करावें भजन । हा विचार पाहातां अनुमान । होत जातो
devāsī nāhīm thānamāna | koṭhem karāvem bhajana | hā vicāra pāhātām anumāna | hota jāto
Deva has no place-measure; where should bhajana be done? / On this consideration, inference — continues to arise.
नसतां देवाचें दर्शन । कैसेन होईजे पावन । धन्य धन्य ते साधुजन । सकळ जाणती
nasatām devācem darśana | kaisena hoīje pāvana | dhanya dhanya te sādhujana | sakaḷa jāṇatī
Not having Deva's darśana — how does one become pāvana? / Blessed are the sādhu-folk — who know all.
भूमंडळी देव नाना । त्यांची भीड उलंघेना । मुख्य देव तो कळेना । कांहीं केल्यां
bhūmamḍaḷī deva nānā | tyāmcī bhīḍa ulamghenā | mukhya deva to kaḷenā | kāmhīm kelyām
Various devas on earth-globe; their pressure is not crossed; / the chief Deva is not known — no matter what.
कर्तुत्व वेगळें करावें । मग त्या देवासी पाहावें । तरीच कांहींयेक पडे ठावें । गौप्यगुह्य
kartutva vegaḷem karāvem | maga tyā devāsī pāhāvem | tarīca kāmhīmyeka paḍe ṭhāvem | gaupyaguhya
Make kartṛtva separate; then see that Deva; / then only some is known — the hidden-secret.
तें दिसेना ना भासेना । कल्पांतीं हि नासेना । सुकृतावेगळें विश्वासेना । तेथें मन
tem disenā nā bhāsenā | kalpāmtīm hi nāsenā | sukṛtāvegaḷem viśvāsenā | tethem mana
It does not appear, does not seem; does not perish at kalpānta; / without sukṛta, it is not trusted — there the mind.
उदंड कल्पिते कल्पना । उदंड इछिते वासना । अभ्यांतरीं तरंग नाना । उदयातें पावती
udamḍa kalpite kalpanā | udamḍa ichite vāsanā | abhyāmtarīm taramga nānā | udayātem pāvatī
Abundant imagines kalpanā; abundant desires vāsanā; / within, various waves — rise.
म्हणोनी कल्पनारहित । तेचि वस्तु शाश्वत । अंत नाहीं म्हणोनी अनंत । बोलिजे तया
mhaṇonī kalpanārahita | teci vastu śāśvata | amta nāhīm mhaṇonī anamta | bolije tayā
Therefore beyond kalpanā — that itself is the eternal vastu; / having no end, ananta — is called so.
हें ज्ञानदृष्टीनें पाहावें । पाहोनी तेथेंचि राहावें । निजध्यासें तद्रूप व्हावें । संगत्यागें
hem jñānadṛṣṭīnem pāhāvem | pāhonī tethemci rāhāvem | nijadhyāsem tadrūpa vhāvem | samgatyāgem
This should be seen with jñāna-vision; on seeing, remain there; / by nija-dhyās, become tad-rūpa — by association-renunciation.
नाना लीळा नाना लघवें । तें काये जाणिजे बापुड्या जीवें । संतसंगें स्वानुभवें । स्थिति बाणे
nānā līḷā nānā laghavem | tem kāye jāṇije bāpuḍyā jīvem | samtasamgem svānubhavem | sthiti bāṇe
Various līlās, various sportings; what does the wretched jīva know? / By saint-company, by svānubhava — the state is impressed.
ऐसी सूक्ष्म स्थिति गती । कळतां चुके अधोगती । सद्गुरुचेनि सद्गती । तत्काळ होते
aisī sūkṣma sthiti gatī | kaḷatām cuke adhogatī | sadguruceni sadgatī | tatkāḷa hote
Such subtle state-and-motion; on knowing evades adho-gati; / by the sadguru, sat-gati — occurs at once.