संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.

Dashak 19 · Samāsa 6

30 ovis

परमार्थी आणि विवेकी । त्याचें करणें माने लोकीं । कां जे विवरविवरों चुकी । पडोंचि नेदी
paramārthī āṇi vivekī | tyācem karaṇem māne lokīm | kām je vivaravivarom cukī | paḍomci nedī
A paramārthī and vivekī — his doing is accepted by people; / because examining-examining, no slip — he allows to fall.
जो जो संदेह वाटे जना । तो तो कदापी करीना । आदिअंत अनुमाना । आणून सोडी
jo jo samdeha vāṭe janā | to to kadāpī karīnā | ādiamta anumānā | āṇūna soḍī
Whatever doubt comes to people — he never makes; / beginning-to-end to inference — brings and releases.
स्वतां निस्पृह असेना । त्याचें बोलणेंचि मानेना । कठिण आहे जनार्दना । राजी राखणें
svatām nispṛha asenā | tyācem bolaṇemci mānenā | kaṭhiṇa āhe janārdanā | rājī rākhaṇem
Oneself is not niṣpṛha — his speech is not accepted; / difficult it is for Janārdana — to make people happy.
कोणी दटून उपदेश देती । कोणी मध्यावर्ती घालिती । ते सहजचि हळु पडती । लालचीनें
koṇī daṭūna upadeśa detī | koṇī madhyāvartī ghālitī | te sahajaci haḷu paḍatī | lālacīnem
Some give upadeśa by compulsion; some make themselves intermediaries; / they spontaneously become lesser — by greed.
जयास सांगावा विवेक । तोचि जाणावा प्रतिकुंचक । पुढें पुढें नासक । कारबार होतो
jayāsa sāmgāvā viveka | toci jāṇāvā pratikumcaka | puḍhem puḍhem nāsaka | kārabāra hoto
Him to whom vivek is told — know as the opposite-schemer; / ahead-ahead destruction — of the work happens.
भावास भाऊ उपदेश देती । पुढें पुढें होते फजिती । वोळकीच्या लोकांत महंती । मांडूंचि नये
bhāvāsa bhāū upadeśa detī | puḍhem puḍhem hote phajitī | voḷakīcyā lokāmta mahamtī | māmḍūmci naye
Brother gives upadeśa to brother; ahead-ahead happens shame; / in recognized-people, mahantī — should not be set up.
पहिलें दिसे परी नासे । विवेकी मान्य करिती कैसे । अविवेकी ते जैसे तैसें । मिळती तेथें
pahilem dise parī nāse | vivekī mānya karitī kaise | avivekī te jaise taisem | miḷatī tethem
First appears but perishes; how do vivekīs accept? / The avivekīs as-is — gather there.
भ्रतार शिष्य स्त्री गुरु । हाहि फटकाळ विचारु । नाना भ्रष्टाकारी प्रकारु । तैसाचि आहे
bhratāra śiṣya strī guru | hāhi phaṭakāḷa vicāru | nānā bhraṣṭākārī prakāru | taisāci āhe
Husband śiṣya, wife guru — this too is a scoundrel consideration; / various defiled forms — are likewise.
प्रगट विवेक बोलेना । झांकातापा करी जना । मुख्य निश्चय अनुमाना । आणूंच नेदी
pragaṭa viveka bolenā | jhāmkātāpā karī janā | mukhya niścaya anumānā | āṇūmca nedī
Does not speak vivek openly; uses cover-and-concealment for people; / the chief certainty to inference — does not let come.
हुकीसरिसा भरीं भरे । विवेक सांगतां न धरे । दुरीदृष्टीचे पुरे । साधु नव्हेती
hukīsarisā bharīm bhare | viveka sāmgatām na dhare | durīdṛṣṭīce pure | sādhu navhetī
With the impulse is filled; does not hold when vivek is told; / those of distant-sight are full — sādhus they are not.
कोण्हास कांहींच न मागावें । भगवद्भजन वाढवावें । विवेकबळें जन लावावे । भजनाकडे
koṇhāsa kāmhīmca na māgāvem | bhagavadbhajana vāḍhavāvem | vivekabaḷem jana lāvāve | bhajanākaḍe
Should not ask anything of anyone; should grow Bhagavad-bhajana; / by vivek-strength, engage people — in bhajana.
परांतर रक्षायाचीं कामें । बहुत कठीण विवेकवर्में । स्वैछेनें स्वधर्में । लोकराहाटी
parāmtara rakṣāyācīm kāmem | bahuta kaṭhīṇa vivekavarmem | svaichenem svadharmem | lokarāhāṭī
The tasks of preserving others' inner-aim — are very hard vivek-secrets; / by one's own will by one's own dharma — in folk-conduct.
आपण तुरुक गुरु केला । शिष्य चांभार मेळविला । नीच यातीनें नासला । समुदाव
āpaṇa turuka guru kelā | śiṣya cāmbhāra meḷavilā | nīca yātīnem nāsalā | samudāva
Himself made a Turk his guru; gathered a cobbler śiṣya; / by low-caste ruined — the community.
ब्रह्मणमंडळ्या मेळवाव्या । भक्तमंडळ्या मानाव्या । संतमंडळ्या शोधाव्या । भूमंडळीं
brahmaṇamamḍaḷyā meḷavāvyā | bhaktamamḍaḷyā mānāvyā | samtamamḍaḷyā śodhāvyā | bhūmamḍaḷīm
Brahmin-groups should be gathered; bhakta-groups should be honored; / saint-groups should be sought — on earth-globe.
उत्कट भव्य तेंचि घ्यावें । मळमळीत अवघेंचि टाकावें । निस्पृहपणें विख्यात व्हावें । भूमंडळीं
utkaṭa bhavya temci ghyāvem | maḷamaḷīta avaghemci ṭākāvem | nispṛhapaṇem vikhyāta vhāvem | bhūmamḍaḷīm
Take the intense and wonderful only; abandon the dull entirely; / become famous by niḥspṛha-ness — on earth-globe.
अक्षर बरें वाचणें बरें । अर्थांतर सांगणें बरें । गाणें नाचणें अवघेंचि बरें । पाठांतर
akṣara barem vācaṇem barem | arthāmtara sāmgaṇem barem | gāṇem nācaṇem avaghemci barem | pāṭhāmtara
Good letters, good reading; good explaining of meaning-depths; / singing, dancing all good — recitation.
दीक्षा बरी मित्री बरी । तीक्षण बुधी राजकारणी बरी । आपणास राखे नानापरी । अलिप्तपणें
dīkṣā barī mitrī barī | tīkṣaṇa budhī rājakāraṇī barī | āpaṇāsa rākhe nānāparī | aliptapaṇem
Good dīkṣā, good friendship; sharp buddhi, good rāja-kāraṇa; / protects self in various ways — by aloofness.
अखंड हरिकथेचा छंदु । सकळांस लागे नामवेदु । प्रगट जयाचा प्रबोधु । सूर्य जैसा
akhamḍa harikathecā chamdu | sakaḷāmsa lāge nāmavedu | pragaṭa jayācā prabodhu | sūrya jaisā
Unbroken passion of hari-kathā; all attach to name-chant; / manifest is his prabodha — like the sun.
दुर्जनासी राखों जाणे । सज्जनासी निवऊं जाणे । सकळांचे मनीचें जाणे । ज्याचें त्यापरीं
durjanāsī rākhom jāṇe | sajjanāsī nivaūm jāṇe | sakaḷāmce manīcem jāṇe | jyācem tyāparīm
Knows to preserve the wicked; knows to cool the sajjana; / knows all's inner-mind — per what each is.
संगतीचें मनुष्य पालटे । उत्तम गुण तत्काळ उठे । अखंड अभ्यासीं लगटे । समुदाव
samgatīcem manuṣya pālaṭe | uttama guṇa tatkāḷa uṭhe | akhamḍa abhyāsīm lagaṭe | samudāva
Companion-person changes; excellent virtues at once arise; / unbroken clings in practice — the community.
जेथें तेथें नित्य नवा । जनासी वाटे हा असावा । परंतु लालचीचा गोवा । पडोंचि नेदी
jethem tethem nitya navā | janāsī vāṭe hā asāvā | paramtu lālacīcā govā | paḍomci nedī
Wherever, ever new; people feel 'he should be [here]'; / but the entanglement of greed — does not let fall.
उत्कट भक्ति उत्कट ज्ञान । उत्कट च्यातुर्य उत्कट भजन । उत्कट योग अनुष्ठान । ठाईं ठाईं
utkaṭa bhakti utkaṭa jñāna | utkaṭa cyāturya utkaṭa bhajana | utkaṭa yoga anuṣṭhāna | ṭhāīm ṭhāīm
Intense bhakti, intense jñāna; intense cāturya, intense bhajana; / intense yoga, anuṣṭhāna — in various places.
उत्कट निस्पृहता धरिली । त्याची कीर्ति दिगांतीं फांकली । उत्कट भक्तीनें निवाली । जनमंडळी
utkaṭa nispṛhatā dharilī | tyācī kīrti digāmtīm phāmkalī | utkaṭa bhaktīnem nivālī | janamamḍaḷī
Held intense niḥspṛhatā; his kīrti spread to the horizons; / by intense bhakti cooled — the people-gathering.
कांहीं येक उत्कटेविण । कीर्ति कदापि नव्हे जाण । उगेंच वणवण हिंडोन । काये होतें
kāmhīm yeka utkaṭeviṇa | kīrti kadāpi navhe jāṇa | ugemca vaṇavaṇa himḍona | kāye hotem
Without something intense — kīrti never [comes], know; / uselessly wandering — what happens?
नाहीं देह्याचा भरंवसा । केव्हां सरेल वयसा । प्रसंग पडेल कैसा । कोण जाणे
nāhīm dehyācā bharamvasā | kevhām sarela vayasā | prasamga paḍela kaisā | koṇa jāṇe
No trust of body; when will age end? / What occasion will befall — who knows?
याकारणें सावधान असावें । जितुकें होईल तितुकें करावें । भगवत्कीर्तीनें करावें । भूमंडळ
yākāraṇem sāvadhāna asāvem | jitukem hoīla titukem karāvem | bhagavatkīrtīnem karāvem | bhūmamḍaḷa
For this reason be alert; do as much as can be done; / with Bhagavad-kīrti should be made — the earth-globe.
आपणास जें जें अनुकूळ । तें तें करावें तत्काळ । होईना त्यास निवळ । विवेक उमजावा
āpaṇāsa jem jem anukūḷa | tem tem karāvem tatkāḷa | hoīnā tyāsa nivaḷa | viveka umajāvā
What is favourable to oneself — do it at once; / what is not fit, let be clear — understand vivek.
विवेकामधें सापडेना । ऐसें तो कांहींच असेना । येकांतीं विवेक अनुमाना । आणून सोडी
vivekāmadhem sāpaḍenā | aisem to kāmhīmca asenā | yekāmtīm viveka anumānā | āṇūna soḍī
Vivek does not catch such — nothing so exists; / in solitude, vivek to inference — brings and releases.
अखंड तजवीजा चाळणा जेथें । पाहातं काय उणें तेथें । येकांतेंविण प्राणीयांतें । बुद्धि कैसी
akhamḍa tajavījā cāḷaṇā jethem | pāhātam kāya uṇem tethem | yekāmtemviṇa prāṇīyāmtem | buddhi kaisī
Unbroken sifting-and-weighing where — on looking, what lacks there? / Without solitude, for creatures — whence buddhi?
येकांती विवेक करावा । आत्माराम वोळखावा । येथून तेथवरी गोवा । कांहींच नाहीं
yekāmtī viveka karāvā | ātmārāma voḷakhāvā | yethūna tethavarī govā | kāmhīmca nāhīm
In solitude vivek should be done; Ātmārāma should be recognized; / here to there, entanglement — there is none.