Abhanga 4482
Tukaram teaches that no ritual equals sincerely speaking the Lord's name, that self-centered craving must be cut at its root, and that the Lord cares for devotees the way a mother senses her child's need before it is even spoken.
The verse
गाईंन ओंविया पंढरिचा देव । आमुचा तो जीव पांडुरंग ॥१॥
रंगलें हें चत्ति माझें तया पायीं । म्हणउनि घेई हा चि लाहो ॥२॥
लाहो करीन मी हा चि संवसारीं । राम कृष्ण हरि नारायण ॥३॥
नारायण नाम घालितां तुकासी । न येती या रासी तपतीर्था ॥४॥
तीर्था रज माथां वंदिती संतांचे । जे गाती हरिचे गुणवाद ॥५॥
गुणवाद ज्याचे गातां पूज्य जाले । बडिवार बोले कोण त्यांचा ॥६॥
त्याचा नाहीं पार कळला वेदांसी । आणीक ही ॠषि विचारितां ॥७॥
विचारितां तैसा होय त्यांच्या भावें । निजसुख ठावें नाहीं कोणा ॥८॥
कोणा कवतुक न कळे हे माव । निजलिया जिवें करी धंदा ॥९॥
करुनि कवतुक खेळे हा चि लीळा । व्यापूनि वेगळा पाहातुसे ॥१०॥
सेवटीं आपण एकला चि खरा । सोंग हा पसारा नट केला ॥११॥
लावियेलें चाळा मीपणें हें जन । भोग-तया कोण भोगविशी ॥१२॥
विषयीं गुंतलीं विसरलीं तुज । कन्या पुत्र भाज धनलोभा ॥१३॥
लोभें गिळी फांसा आविसाच्या आशा । पडोनि मासा तळमळी ॥१४॥
तळमळ याची तरी शम होईंल । जरी हा विठ्ठल आठविती ॥१५॥
आठव हा तरी संतांच्या सांगातें । किंवा हें संचित जन्मांतरें ॥१६॥
जन्मांतरें तीन भोगितां कळती । केलें तें पावती करितां पुढें ॥१७॥
पुढें जाणोनियां करावें संचित । पुजावे अतीत देव द्विज ॥१८॥
जन्म तुटे ऐसें नव्हे तुम्हां जना । पुढिल्या पावना धर्म करा ॥१९॥
करा जप तप अनुष्ठान याग । संतीं हा मारग स्थापियेला ॥२०॥
लावियेलीं कर्में शुद्ध आचरणें । कोणा एका तेणें काळें पावे ॥२१॥
पावला सत्वर निष्काम उदार। जिंकिली अपार वासना हे ॥२२॥
वासनेचें मूळ छेदिल्या वांचून । तरलेंसें कोणी न म्हणावें ॥२३॥
न म्हणावें जाला पंडित वाचक । करूं मंत्रघोष अक्षरांचा ॥२४॥
चाळविलीं एकें ते चि आवडीनें । लोक दंभमानें देहसुखें ॥२५॥
सुख तरी च घडे भजनाचें सार । वाचे निरंतर रामनाम ॥२६॥
राम हा उच्चार तरी च बैसे वाचे । अनंता जन्माचें पुण्य होय ॥२७॥
पुण्य ऐसें काय रामनामापुढें । काय ते बापुडे यागयज्ञ ॥२८॥
यागयज्ञ तप संसार दायकें । न तुटती एके नामेंविण ॥२९॥
नामेंविण भवसिंधु पावे पार । अइसा विचार नाहीं दुजा ॥३०॥
जाणती हे क्तराज महामुनि । नाम सुखधणी अमृताची ॥३१॥
अमृताचें सार निजतत्व बीज । गुह्याचें तें गुज रामनाम ॥३२॥
नामें असंख्यात तारिले अपार । पुराणीं हें सार प्रसद्धि हे ॥३३॥
हें चि सुख आम्ही घेऊं सर्वकाळ । करूनि निर्मळ हरिकथा ॥३४॥
कथाकाळीं लागे सकळा समाधि । तात्काळ हे बुद्धि दुष्ट नासे ॥३५॥
नासे लोभ मोहो आशा तृष्णा माया । गातां गुण तया विठोबाचे ॥३६॥
विठोबाचे गुण मज आवडती । आणीक हे चित्ती न लगे कांहीं ॥३७॥
कांहीं कोणी नका सांगों हे उपाव । माझा मनीं भाव नाहीं दुजा ॥३८॥
जाणोनियां आम्ही दिला जीवभाव । दृढ याचे पाये धरियेले ॥३९॥
धरियेले आतां न सोडीं जीवेंसी । केला ये च विशीं निरधार ॥४०॥
निरधार आतां राहिलों ये नेटीं । संवसारतुटी करूनियां ॥४१॥
येणें अंगीकार केला पांडुरंगें । रंगविला रंगें आपुलिया ॥४२॥
आपुली पाखर घालुनियां वरि । आम्हांसी तो करी यत्न देव ॥४३॥
देव राखे तया आणिकांचें काय । करितां उपाय चाले तेथें ॥४४॥
तेथें नाहीं रिघ कळिकाळासी जातां । दास म्हणवितां विठोबाचे ॥४५॥
विठोबाचे आम्ही लाडिके डिंगर । कांपती असुर काळ धाकें ॥४६॥
धाक तिहीं लोकीं जयाचा दरारा । स्मरण हें करा त्याचें तुम्ही ॥४७॥
तुम्ही निदसुर नका राहूं कोणी । चुकावया खाणी गर्भवास ॥४८॥
गर्भवासदुःख यमाचें दंडणें । थोर होय शीण येतां जातां ॥४९॥
तान भूक पीडा जीतां ते आगात । मेल्या यमदूत जाच करिती ॥५०॥
जाच करिती हे म्हणसी कोणा आहे ठावें । नरकीं कौरवें बुडी दिली ॥५१॥
बुडी दिली कुंभपाकीं दुर्योधनें । दाविना लाजेनें मुख धर्मा ॥५२॥
धर्म हा कृपाळू आलासे जवळी । बैसला पाताळीं वरि नये ॥५३॥
न ये वरि कांहीं करितां उपाव । भोगवितो देव त्याचे त्यासी ॥५४॥
त्यांसी अभिमान गर्व या देहाचा । नुच्चारिती वाचा नारायण ॥५५॥
नारायण विसरलीं संवसारीं । तया अघोरीं वास सत्य ॥५६॥
सत्य मानूनियां संतांच्या वचना । जा रे नारायणा शरण तुम्ही ॥५७॥
तुम्ही नका मानूं कोणी विसवास । पुत्र पत्नी आस धन वित्त ॥५८॥
धन वित्त लोभ माया मोहपाश । मांडियले फासे यमदूतीं ॥५९॥
दूतीं याच्या मुखा केलेंसे कुडण । वाचे नारायण येऊं नेदी ॥६०॥
नेदी शुद्धबुद्धि आतळों चित्तीसी । नाना कर्म त्यासी दुरावती ॥६१॥
दुराविलीं एकें जाणतीं च फार । निंदा अहंकार वादभेद ॥६२॥
वाद भेद निंदा हे फंद काळाचें । गोवितील वाचे रिकामिकें ॥६३॥
रिकामिक देवा होय नव्हे मना । चिंतेचिये घाणा जुंपिजेसी ॥६४॥
सेवटीं हे गळा लावुनियां दोरी । सांभाळ ये करी वासनेचा ॥६५॥
वासनेचा संग होय अंतकाळीं । तरी तपोबळी जन्म धरी ॥६६॥
धरूनियां देव राहतील चित्ती । आधींचिया गती आठवाया ॥६७॥
आठवावा देव मरणाचे काळीं । म्हणउनि बळी जीव दिले ॥६८॥
दिले टाकूनियां भोग ॠषेश्वरीं । खाती वनांतरीं कंदमूळें ॥६९॥
मुळें सुखाचिया देव अंतरला । अल्पासाटीं नेला अधोगती ॥७०॥
गति हे उत्तम व्हावया उपाव । आहे धरा पाव विठोबाचे ॥७१॥
विठोबाचे पायीं राहिलिया भावें । न लगे कोठें जावें वनांतरा ॥७२॥
तरती दुबळीं विठोबाच्या नांवें। संचित ज्या सवें नाहीं शुद्ध ॥७३॥
शुद्ध तरी याचे काय तें नवल । म्हणतां विठ्ठल वेळोवेळां ॥७४॥
वेळा कांहीं नाहीं कवणाचे हातीं । न कळे हे गति भविष्याची ॥७५॥
भविष्य न सुटे भोगिल्यावांचूनि । संचित जाणोनि शुद्ध करा ॥७६॥
करावे सायास आपुल्या हिताचे । येथें आलियाचे मनुष्यपण ॥७७॥
मनुष्यपण तरी साधी नारायण । नाहीं तरी हीन पशुहूनी ॥७८॥
पशु पाप पुण्य काय ते जाणती । मनुष्या या गति ठाउकिया ॥७९॥
ठाउकें हें असे पाप पुण्य लोका । देखती ते एकां भोगितिया ॥८०॥
भोगतील एक दुःख संवसारीं । काय सांगों परी वेगळाल्या ॥८१॥
ल्यावें खावें बरें असावें सदैव । हे चि करी हांव संवसारीं ॥८२॥
संवसारें जन गिळिले सकळ । भोगवितो फळ गर्भवासा ॥८३॥
वासनेचें मूळ छेदिल्यावांचून । नव्हे या खंडण गर्भवासा ॥८४॥
सायास केलियावांचुनि तें कांहीं । भोगावरी पाहीं घालूं नये ॥८५॥
नये बळें धड घालूं कांट्यावरि । जाये जीवें धरी सर्प हातीं ॥८६॥
हातीं आहे हित करील तयासी । म्हणउनि ॠषीं सांगितलें ॥८७॥
सांगती या लोकां फजित करूनि । आपण जे कोणी तरले ते ॥८८॥
तेणें वाळवंटीं उभारिले कर । कृपेचा सागर पांडुरंग ॥८९॥
गंगाचरणीं करी पातकांची धुनी । पाउलें तीं मनीं चिंतिलिया ॥९०॥
चिंतनें जयाच्या तारिले पाषाण । उद्धरी चरण लावूनियां ॥९१॥
लावूनियां टाळी नलगे बैसावें । प्रेमसुख घ्यावें संतसंगें ॥९२॥
संतसंगें कथा करावें कीर्तन । सुखाचें साधन रामराम ॥९३॥
मग कोठें देव जाऊं न सके दुरी । बैसोनि भीतरी राहे कंठीं ॥९४॥
राहे व्यापुनियां सकळ शरीर । आपुला विसर पडों नेदी ॥९५॥
नेदी दुःख देखों आपुलिया दासा । वारी गर्भवासा यमदूता ॥९६॥
तान भूक त्यासी वाहों नेदी चिंता । दुश्चिंत हे घेतां नाम होती ॥९७॥
होती जीव त्यांचे सकळ ही जंत । परि ते अंकित संचिताचे ॥९८॥
चेवले जे कोणी देहअभिमानें । त्यांसी नारायणें कृपा केली ॥९९॥
कृपाळू हा देव अनाथा कोंवसा । आम्ही त्याच्या आशा लागलोंसों ॥१००॥
लावियेले कासे येणें पांडुरंगें । तुका म्हणे संगें संतांचिया ॥१०१॥
Literal translation
A 101-verse yamak-bandha doctrinal-treatise — companion to 4481. The opening: I will sing ōvīs of the Paṇḍharī-Deva — our soul is Pāṇḍuranga; this mind is painted at his feet — so take this gain; I will make this gain in this samsāra: Rāma-Krṣṇa-Hari-Nārāyaṇa; saying the Nārāyaṇa-name, for Tukā, tapa-tīrtha-rāsi do not equal. Mid-doctrinal-blocks: vyāpūni-vēgaḷā (transcendence-yet-immanence) → vāsanā-mūla-chhēdilyā-vāmchūni-no-cross → Rāma-on-mouth = ananta-janma-puṇya → yajña-yāga-eclipsed-by-Name → jananī-bāḷa-māyā tenderness as bhakta-Lord-paradigm → Draupadī-bōlā-savē-dhāva → kaḷikāḷa-cannot-touch-Viṭhōbā's-lāḍikē-ḍingara → ahamtā-pāpiṇī-nāgavaṇa → Tukārām's-own-trust-in-Pāṇḍuranga's-pākhara (cloak)-spread-over-him → Closing: krpāḷa-Deva-anāthā-kōmvasā — we-set-on-his-hope — Pāṇḍuranga-took-his-cloth-around-us — Tukā says: with-the-sang-of-sants.
What it means
MONUMENTAL — among the longest abhangs in the Gathā, companion to 4481. A 101-verse yamak-bandha doctrinal-treatise. The opening (gāīmna-ōmviyā-Paṇḍharī-Deva — āmuchā-jīva-Pāṇḍuranga) declares the treatise's-purpose: to-sing-ovīs of the Paṇḍharī-Deva. Major foundational-claims and movements:
- Tīrtha-tapa-cannot-equal-Name (v4) — universal-Vārkarī claim
- Sants-tīrtha-rajā-on-forehead (v5) — sant-tīrtha = highest-tīrtha
- vāsanā-mūla-chhēdilyā-vāmchūni-no-tarana (v23) — the irreducible-condition
- Mēru-tu-yajña-bāpuḍē-pāḍa-yajña-yāga before Rāma-Nāma (v28-29) — Name-eclipses-all-rites
- jananī-bāḷa-māyā-paradigm for bhakta-Lord (v55-56) — Lord-knows-the-cry-of-the-child-before-asking
- Draupadī-cry-cow-for-calf-Nārāyaṇa (v57-58)
- Pāṇḍuranga's-pākhara-(cloak)-spreading-over-the-bhakta (v43) — Tukārām's own protected-status image
- Viṭhōbā's-lāḍikē-ḍingara — Kāḷa-Asuras-tremble (v45-46) — bhakta-as-doted-on-child
- Sangēm-samtāmchiyā closing (v101) — final-frame-with-sant-sang
Pair with 4481 (100-verse companion), 4181 (11-verse yamak-bandha precursor), 4485-4487 (chain-rhyme continuations).
For someone today
This is Tukaram's sweeping companion poem to the previous one, and again he pours his whole vision into a chain of connected verses. He says no pilgrimage or ritual can equal simply speaking the Lord's name, and that the deepest self-centered cravings have to be cut at the root before anyone can truly cross over. He compares God's care to a mother who senses her child's hunger and cries before the child even asks, and again recalls how the Lord rushed to Draupadi's aid the way a cow runs to her calf. He closes by saying the Lord draws his doted-on devotees close and wraps his own protection around them, so nothing evil can touch them, and Tukaram says this all became real for him through the company of saints.
मराठी: ही तुकारामांची मागील अभंगाला जोडलेली विस्तृत रचना आहे, आणि पुन्हा एकदा ते आपली संपूर्ण दृष्टी एका साखळीबद्ध ओव्यांमध्ये ओततात. ते म्हणतात कोणतीही तीर्थयात्रा किंवा विधी देवाचे नाम घेण्याइतकी श्रेष्ठ नाही, आणि खोलवर रुजलेल्या स्वार्थी वासना मुळापासून तोडल्याशिवाय कोणीही खरोखर पैलतीरी पोहोचू शकत नाही. ते देवाच्या काळजीची तुलना अशा आईशी करतात जी मूल विचारण्याआधीच त्याची भूक व रडणे ओळखते, आणि पुन्हा आठवण करून देतात की गाय जशी वासराकडे धावते तसा देव द्रौपदीच्या मदतीला धावला. शेवटी ते सांगतात की देव आपल्या लाडक्या भक्तांना जवळ ओढतो आणि स्वतःचे रक्षण त्यांच्याभोवती पांघरतो, त्यामुळे कोणतेही वाईट त्यांना स्पर्श करू शकत नाही, आणि तुकाराम म्हणतात की हे सर्व त्यांच्यासाठी संतांच्या सहवासातून खरे झाले.
Where this applies
- Tukārām's MONUMENTAL 101-verse yamak-bandha doctrinal-treatise — companion to 4481