Abhanga 4483
The verse
विचार करिती बैसोनि गौळणी । ज्या कृष्णकामिनी कामातुरा ॥१॥
एकांत एकल्या एका च सुखाच्या । आवडती त्यांच्या गोष्टी त्यांला ॥२॥
तर्कवितर्किणी दुराविल्या दुरी । मौन त्या परिचारी आरंभिलें ॥३॥
कुशळा कवित्या कथित्या लोभिका । त्या ही येथें नका आम्हांपाशीं ॥४॥
बोलक्या वाचाळा कृष्णरता नाहीं । यां चोरोनि तींहीं खेट केली ॥५॥
भेऊनियां जना एकी सवा जाल्या । वाती विझविल्या दाटोबळें ॥६॥
कृष्णसुख नाहीं कळलें मानसीं । निंदिती त्या त्यासी कृष्णरता ॥७॥
तो नये जवळी देखोनि कोल्हाळ । म्हणउनि समेळ मेळविला ॥८॥
अंतरीं कोमळा बाहेरी निर्मळा । तल्लीन त्या बाळा कृष्णध्यानीं ॥९॥
हरिरूपीं दृष्टि कानीं त्या च गोष्टी । आळंगिती कंठीं एका एकी ॥१०॥
न साहे वियोग करिती रोदना । भ्रमष्टि भावना देहाचिया ॥११॥
विसरल्या मागें गृह सुत पती । अवस्था याचिती गोविंदाची ॥१२॥
अवस्था लागोनि निवळ चि ठेल्या । एका एकी जाल्या कृष्णरूपा ॥१३॥
कृष्णा म्हणोनियां देती आलिंगन । विरहताप तेणें निवारेना ॥१४॥
ताप कोण वारी गोविंदावांचूनि । साच तो नयनीं न देखतां ॥१५॥
न देखतां त्यांचा प्राण रिघों पाहे । आजि कामास ये उसिर केला ॥१६॥
रित्या ज्ञानगोष्टी तयां नावडती । आळिंगण प्रीती कृष्णाचिया ॥१७॥
मागें कांहीं आम्ही चुकलों त्याची सेवा । असेल या देवा राग आला ॥१८॥
आठविती मागें पापपुण्यदोष । परिहार एकीस एक देती ॥१९॥
अनुतापें जाल्या संतप्त त्या बाळा । टाकुनि विव्हळा धरणी अंग ॥२०॥
जाणोनि चरित्र जवळी च होता । आली त्या अनंता कृपा मग ॥२१॥
होउनी प्रगट दाखविलें रूप । तापत्रय ताप निवविले ॥२२॥
निवालेया देखोनि कृष्णाचें श्रीमुख । शोक मोह दुःख दुरावला ॥२३॥
साच भाव त्यांचा आणुनियां मना । आळंगितो राणा वैकुंठींचा ॥२४॥
हरिअंगसंगें हरिरूप जाल्या । बोलों विसरल्या तया सुखा ॥२५॥
व्यभिचारभावें भोगिलें अनंता । वर्तोनि असतां घराचारी ॥२६॥
सकळा चोरोनि हरि जयां चित्ती । धन्य त्या नांदती तयामध्यें ॥२७॥
उणें पुरें त्यांचें पडों नेंदी कांहीं । राखे सर्वां ठायीं देव तयां ॥२८॥
न कळे लाघव ब्रम्हादिकां भाव । भक्तिभावें देव केला तैसा ॥२९॥
तुका म्हणे त्यांचा धन्य व्यभिचार । साधिलें अपार निजसुख ॥३०॥
Literal translation
★★★ A 30-verse extended gopī-cluster. The narrative-arc: gopīs gather in secret → drive-out-intellectualizers / clever-poetesses / non-Krṣṇa-rata talkers → only-true-Krṣṇa-rata-remain → extinguish-lamps → tallīna-Krṣṇa-dhyāna → Hari-rūpa-in-eyes → can't-bear-separation, cry-roar → forget-grha-suta-pati → reach-niḷa-state-become-Krṣṇa-rūpa → embrace-saying-Krṣṇā but virha-tāpa-not-cleared → recall-perhaps-missed-service → anutāpa-fall-on-ground → Lord-manifest-cools-three-tāpa → embrace-Vaikuṇṭha-rāṇā → become-Hari-rūpa → vyabhicāra-bhāve-bhōgilā-Anantā grha-āchārī-staying (radical-dual-life) → secret-from-all Hari-in-chitta — dhanya-tyā-nāndatī → Deva-protects-everywhere → CLOSING: Tukā says: dhanya their vyabhichāra — sādhilē apāra nija-sukha.
What it means
★★★ A MAJOR 30-verse extended gopī-vyabhicāra-bhāva cluster — among the most-developed gopī-narratives in Tukārām's corpus. The radical-formulation dhanya-tyāmcā-vyabhicāra — sādhilē-apāra-nija-sukha (blessed-is-their-adultery — they-achieved-boundless-inner-bliss) reframes vyabhicāra (lit. illicit-conjugal-relation) as the highest-bhakti-paradigm — Hari-secretly-in-chitta-while-staying-in-householder-life. This is a sophisticated-bhakti-formulation: the bhakta-stays-in-grha-āchāra (householder-conduct) outwardly, but-inwardly-the-heart-is-given-completely-to-Hari (secretly-from-all). The closing-claim brahmā-doesn't-know-this-lāghava — bhakti-bhāvē-made-Deva-such reframes-Lord-himself-as-the-effect of-bhakti-bhāva.
The narrative-shape mirrors-the-Bhāgavata's rasa-līlā-arc: gopīs-gather-secretly → driven-to-yearning → Lord-disappears → anutāpa → Lord-manifests-and-cools-tāpa-traya → embrace-and-non-dual-mergence. Pair with 2352-2359 (gopikā-līlā cluster), 4364 (Krṣṇa-pastoral cluster).
For someone today
Tukārām: the-gopīs'-vyabhicāra-bhāva (illicit-love) is-the-highest-bhakti — staying-in-householder-life-outwardly while-Hari-is-secretly-in-the-heart — they-drove-out-the-intellectualizers-and-clever-poetesses — kept-only-the-true-Krṣṇa-rata — burned-with-virrahā until-Lord-manifested-cooling-three-tāpas — became-Hari-rūpa-by-embrace — blessed-is-their-adultery — they-achieved-boundless-inner-bliss.
Where this applies
- ★★★ Tukārām's THE 30-verse gopī-vyabhicāra-bhāva cluster — dhanya-tyāmcā-vyabhicāra — sādhilē-apāra-nija-sukha canonical radical-bhakti-formulation