Abhanga 4490
The verse
चाड अनन्याची धरी नारायण । आपणासमान करी रंका ॥१॥
रंक होती राजे यमाचिये घरीं । आचरणें बरी नाहीं म्हणवोनि ॥२॥
नसंपडे इंद्रचंद्रब्रम्हादिकां । अभिमानें एका तळिमात्रें ॥३॥
तळिमात्र जरी होय अभिमान । मेरु तो समान भार देवा ॥४॥
भार पृथिवीचा वाहिला सकळ । जड होती खळ दुष्ट लोक ॥५॥
दुष्ट अक्त जे निष्ठ मानसीं । केली हे तयांसी यमपुरी ॥६॥
यमदूत त्यांसी करिती यातना । नाहीं नारायणा भजिजेलें ॥७॥
जे नाहीं भजले एका भावें हरी । तयां दंड करी यमधर्म ॥८॥
यमधर्म म्हणे तयां दोषियांसी । कां रे केशवासी चुकलेती ॥९॥
चुकलेती कथा पुराणश्रवण । होते तुम्हां कान डोळे मुख ॥१०॥
कान डोळे मुख संतांची संगति । न धरा च चित्ती सांगितलें ॥११॥
सांगितलें संतीं तुम्हां उगवूनि । गर्भाद येऊनि यमदंड ॥१२॥
दंडूं आम्हीं रागें म्हणे यमधर्म । देवा होय श्रम दुर्जनाचा ॥१३॥
दुर्जनाचा याणें करूनि संहार । पूर्णअवतार रामकृष्ण ॥१४॥
रामकृष्णनामें रंगले जे नर । तुका म्हणे घर वैकुंठी त्यां ॥१५॥
Literal translation
★ A 15-verse yamak-bandha — ananya-chāḍa-Nārāyaṇa-makes-rānka-equal; tāḷimātra-abhimāna=Meru-burden; Prthivī-burden-carried-but-duṣṭa-heavy; Yamadharma-tribunal-questions-the-fallen: chukalēti-Keśava — had-eyes-ears-mouth + sant-sangati / sants-told-but-not-held; Yamadharma's-rage — Deva-troubled-by-durjana — durjana-samhāra = pūrṇa-avatāra-Rāma-Krṣṇa — Rāma-Krṣṇa-rangaḷē = Vaikuṇṭha-house.
What it means
★ A 15-verse yamak-bandha Yama-tribunal text. Key sequences: (a) Nārāyaṇa makes-the-beggar-equal-to-himself for-the-ananya, (b) even-a-sesame-seed-of-abhimāna = Mēru-burden — bhakta-must-be-empty-of-pride, (c) Yamapurī awaits-the-duṣṭa who-don't-bhaj-with-ēka-bhāva, (d) Yamadharma's-tribunal-question to the fallen: you had eyes/ears/mouth + sant-sang / sants-told-you-from-garbha — but-you-didn't-hold-it-in-chitta, (e) Lord's-avatāra-purpose = durjana-samhāra-Rāma-Krṣṇa, (f) those-rangaḷē-in-Rāma-Krṣṇa-name = Vaikuṇṭha-house. Pair with 4474 (Yama-pāśa-Dīnanātha-protection), 4486 (one-Viṣṇu-saca-khārā).
For someone today
Tukārām: the-Lord-makes-the-beggar-equal-to-himself-for-the-single-minded — but-even-a-sesame-seed-of-pride-becomes-a-Mēru-burden — Yama-asks-the-fallen "you-had-eyes-ears-mouth-and-sant-company-why-did-you-miss-Keśava" — those-steeped-in-Rāma-Krṣṇa-name-have-their-house-at-Vaikuṇṭha.
Where this applies
- ★ Tukārām's ananya-chāḍa + Yamadharma-tribunal + durjana-samhāra = avatāra canonical