संत साहित्य · Tukārām · Abhanga 457 of 4582

Abhanga 457

Bow at the guru's feet, drink the water even on a muddied path, hold life loosely like grass, and let singing and truth carry you across without delay or laziness.

When the pavāḍa of Hari-Hara is recited from the guru-caraṇa — and you have to recognize this register

When jīvitva is grass for svāmi-kāja and satya is the boat — and you accept these claims

When Keśavadāsa fills the kalaśa with bhajan-āvaḍī — and you receive this signature

The verse

ठेवुनि गुरुचरणीं मस्तक । वदेल प्रसादिक वाणी । हरिहरांचे पवाडे ॥१॥ पान्हेरीनें मार्ग मळी । जीवन घ्या रे कापडि हो ॥२॥ प्रेमामृत रसाळ । तें हें सेवा अहो भाग्याचे ॥३॥ धराल ते धरा शंभूचे चरण । दावाल पण ऐसा दावा तो ॥४॥ शुद्ध सत्वीं राखोनि भाव । म्हणा महादेव हरिहर वाणी गर्जो द्या ॥५॥ जीवित्व तें तृणासमान । स्वामिकाजीं जाण शूर म्हणों तया ॥६॥ सत्य तें भवनदीचा तारा । आळस तो न करा येथे अहो सांगतों ॥७॥ पुण्य तें असे गातां नाचतां बहु फार । पुन्हा बोलिला संसार नाहीं नाहीं सत्यत्वें ॥८॥ पंथ तो सुपंथें चालावा । उगवा वासना लिगाड ॥९॥ पुढती पुढती अधिक गोडी । भरुनि कळस भजन आवडी केशवदास नटतसे ॥१०॥

Literal translation

Placing the head at the guru-caraṇa — the prasādika-vāṇī speaks — pavāḍas of Hari-Hara. The pānherī muddies the path — take jīvana, you kāpaḍī. Prema-amṛta rasāḷa — taste it, fortunate ones. Whatever you hold — Śambhū's feet. In śuddha-sattva, hold bhāva — say Mahādeva-Hari-Hara, let vāṇī roar. Jīvitva is like tṛṇa — for svāmi-kāja, call him śūra. Satya is bhava-nadī's tārā — no laziness here. Puṇya in singing-dancing much — no samsāra in satya-tva. Walk the supantha — unwind vāsanā-ligāḍa. Sweeter and sweeter — fill the kalaśa — bhajan-āvaḍī — Keśavadāsa adorns.

मराठी: ठेवुनि गुरुचरणीं मस्तक — वदेल प्रसादिक वाणी — हरिहरांचे पवाडे. पान्हेरीनें मार्ग मळी — जीवन घ्या रे कापडि हो. प्रेमामृत रसाळ — तें हें सेवा अहो भाग्याचे. धराल ते धरा शंभूचे चरण — दावाल पण ऐसा दावा तो. शुद्ध सत्वीं राखोनि भाव — महादेव हरिहर वाणी गर्जो द्या. जीवित्व तें तृणासमान — स्वामिकाजीं जाण शूर. सत्य तें भवनदीचा तारा — आळस तो न करा. पुण्य तें असे गातां नाचतां — पुन्हा बोलिला संसार नाहीं नाहीं सत्यत्वें. पंथ तो सुपंथें चालावा — उगवा वासना लिगाड. केशवदास म्हणतो — पुढती पुढती अधिक गोडी — भरुनि कळस भजन आवडी — केशवदास नटतसे.

Word-by-word gloss

Marathi	Meaning
ठेवुनि गुरुचरणीं मस्तक	"placing the head at the guru-caraṇa"
वदेल प्रसादिक वाणी	"the prasādika-vāṇī speaks"
हरिहरांचे पवाडे	"pavāḍas of Hari-Hara"
पान्हेरीनें मार्ग मळी	"pānherī muddies the path"
जीवन घ्या रे कापडि हो	"take jīvana, you kāpaḍī"
प्रेमामृत रसाळ	"prema-amṛta rasāḷa"
धराल ते धरा शंभूचे चरण	"whatever you hold — hold Śambhū's feet"
शुद्ध सत्वीं राखोनि भाव	"in śuddha-sattva, hold bhāva"
महादेव हरिहर वाणी गर्जो द्या	"Mahādeva-Hari-Hara — let vāṇī roar"
जीवित्व तें तृणासमान	"jīvitva like tṛṇa"
स्वामिकाजीं जाण शूर	"for svāmi-kāja — śūra"
सत्य तें भवनदीचा तारा	"satya — bhava-nadī's tārā"
पंथ तो सुपंथें चालावा	"walk the supantha"
भरुनि कळस भजन आवडी केशवदास नटतसे	"fill the kalaśa — bhajan-āvaḍī — Keśavadāsa adorns"

What it means

A Mahādeva-Hari-Hara-syncretism pilgrim-counsel abhang. The closing mudra is Keśavadāsa (not Tukārām) — likely Keśavadāsa-Bābājī Caitanya (Tukaram's guru's lineage) or another sant in the Sakal Sant tradition whose abhangs are interwoven with Tukaram's. The Hari-Hara (Viṣṇu-Śiva-as-one) register marks this as a bhakti-syncretism abhang. Ten claims (one per pāda):

ठेवुनि गुरुचरणीं मस्तक — वदेल प्रसादिक वाणी — हरिहरांचे पवाडे — placing head at guru-caraṇa, prasādika-vāṇī speaks pavāḍas of Hari-Hara. The graced-speech recounts thepavāḍas(heroic-narratives) ofHari-Hara(Viṣṇu-Śiva-as-one).
पान्हेरीनें मार्ग मळी — जीवन घ्या रे कापडि हो — pānherī muddies the path — take jīvana, kāpaḍī. The water-girl image: thepānherī(water-bearing-woman) has muddied the path with spilled-water; take thisjīvana(water = bhakti-water), youkāpaḍī(pilgrims in cloth). Pilgrim-water available.
प्रेमामृत रसाळ — तें हें सेवा अहो भाग्याचे — prema-amṛta rasāḷa — taste, fortunate ones. The juicyprema-amṛta— taste it, you fortunate-ones.
धराल ते धरा शंभूचे चरण — दावाल पण ऐसा दावा तो — whatever you hold — Śambhū's feet — show this. Of all things to hold, holdŚambhū(Śiva)'s feet; of all things to show (your devotion to), show this. Śaiva-frame.
शुद्ध सत्वीं राखोनि भाव — महादेव हरिहर वाणी गर्जो द्या — śuddha-sattva, bhāva — Mahādeva-Hari-Hara, vāṇī roar. Inśuddha-sattva(pure-being), holdingbhāva; let thevāṇīroar — sayMahādeva-Hari-Hara.
जीवित्व तें तृणासमान — स्वामिकाजीं जाण शूर — jīvitva like tṛṇa — for svāmi-kāja, call him śūra. Life is like grass; one who isśūra(warrior / hero) — for thesvāmi-kāja(master-cause). Anti-life-clinging warrior-bhakta.
सत्य तें भवनदीचा तारा — आळस तो न करा — satya is the bhava-nadī's tārā — no laziness. Truth is the boat across the river of becoming; don't be lazy here.
पुण्य तें असे गातां नाचतां बहु फार — पुन्हा बोलिला संसार नाहीं नाहीं सत्यत्वें — much puṇya in singing-dancing — samsāra is no more in satya-tva. Singing-dancing accumulates much puṇya; (then) samsāra no more in truthfulness.
पंथ तो सुपंथें चालावा — उगवा वासना लिगाड — walk the supantha — unwind vāsanā-ligāḍa. The path is to be walked thesupantha(good-path) way; unwind thevāsanā-ligāḍa(desire-entanglement).
पुढती पुढती अधिक गोडी — भरुनि कळस भजन आवडी केशवदास नटतसे — sweeter ahead — fill kalaśa — bhajan-āvaḍī — Keśavadāsa adorns. The closing-signature: the path-ahead has more sweetness; fill thekalaśa(top-vessel) — withbhajan-āvaḍī; Keśavadāsa adorns himself.Keśavadāsa mudra, not Tukārām.

[T]

For someone today

This abhang speaks in a spirit that unites Vishnu and Shiva, Hari and Hara, as one — there is no need to divide devotion along sectarian lines; recite them together. Even when the pilgrim path is muddied and difficult, take the water of life that is offered and keep walking. Hold whatever you can hold onto to Shiva's feet, and let your voice roar out that shared name without hesitation. Treat your own life as light as grass, and be a warrior for the cause of your master when it calls you, not clinging to comfort. Singing and dancing in devotion build real merit, and truth itself becomes the boat that carries you across the river of worldly life, so don't be lazy about it. Walk the good path steadily, and loosen the knots of desire as you go, so that with each step the sweetness only grows.

मराठी: हा अभंग हरी आणि हर, विष्णू आणि शिव, यांना एकच मानणाऱ्या भावनेतून बोलतो — भक्तीला पंथभेदाने विभागण्याची गरज नाही; दोघांचंही नाव एकत्र घ्या. यात्रेचा मार्ग गढूळ आणि अवघड असला तरी मिळणारं जीवनजल घ्या आणि चालत राहा. जे काही धरता येईल ते शिवाच्या चरणांना धरा, आणि संकोच न करता ते समान नाव मोठ्याने गर्जून सांगा. स्वतःचं आयुष्य गवतासारखं हलकं समजा, आणि गुरूची हाक येताच त्याच्या कार्यासाठी योद्धा बना, सुखाला चिकटून राहू नका. भक्तीत गाणं-नाचणं खरं पुण्य कमावतं, आणि सत्यच ती नाव बनते जी संसाराच्या नदीतून पार नेते, म्हणून यात आळस करू नका. सुपंथावर स्थिरपणे चाला, आणि पावलागणिक वासनेच्या गाठी सोडवत जा, म्हणजे प्रत्येक पावलागणिक गोडी वाढतच जाईल.

Where this applies

Hari-Hara recited together. Anti-sectarian.
Take jīvana from muddied-path. Pilgrim.
Roar Mahādeva-Hari-Hara. Vocal-syncretic.
Life is grass; śūra for svāmi-kāja. Warrior-bhakta.
Walk supantha, unwind vāsanā. Path-rule.