Abhanga 461
Nothing ordinary is merely ordinary, since the sacred quietly fills rivers, trees, stones, saints, and even revered figures beyond any single simple label.
The verse
आहा रे भाई । गंगा नव्हे जळ । वृक्ष नव्हे वड पिंपळ । तुळसी रुद्राक्ष नव्हे माळ । श्रेष्ठ तनु देवाचिया ॥१॥ समुद्र नदी नव्हे पैं गा । पाषाण म्हणों नये लिंगा । संत नव्हती जगा । मानसा त्या सारिखे ॥२॥ काठी म्हणों नये वेतु । अन्न म्हणों नये सांतु । राम राम हे मातु । नये म्हणों शब्द हे ॥३॥ चंद्र सूर्य नव्हती तारांगणें । मेरु तो नव्हे पर्वता समान । शेष वासुकी नव्हे सर्प जाण । विखाराच्या सारिखे ॥४॥ गरुड नव्हे पाखरूं । ढोर नव्हे नंदिकेश्वरू । झाड नव्हे कल्पतरू । कामधेनु गाय न म्हणावी ॥५॥ कूर्म नव्हे कासव । डुकर नव्हे वराह । ब्रम्हा नव्हे जीव । स्त्री नव्हे लक्ष्मी ॥६॥ गवाक्ष नव्हे हाड । पाटाव नव्हे कापड । परीस नव्हे दगड । सगुण ते ईश्वरीचे ॥७॥ सोनें नव्हे धातु । मीठ नव्हे रेतु । नाहीं नाहीं चर्मांतु । कृष्णजिन व्याघ्रांबर ॥८॥ मुक्ताफळें नव्हेति गारा । खड्याऐसा नव्हे हिरा । जीव नव्हे सोइरा । बोळवीजे स्वइच्छेनें ॥९॥ गांव नव्हे द्वारावती । रणसोड नव्हे मूर्ति । तीर्थ नव्हे गोमती । मोक्ष घडे दर्शनें ॥१०॥ कृष्ण नव्हे भोगी । शंकर नव्हे जोगी । तुका पांडुरंगीं । हा प्रसाद लाधला ॥११॥ ॥५॥
Literal translation
English (selected): Āhā re bhāī — Gangā is not water — vṛkṣa not banyan-pipal — tulsī-rudrākṣa not garland — these are the śreṣṭha body of deva. Samudra-nadī not water — pāṣāṇa not the linga — saints not equal to jaga-mānasa. ... [11 pādas] ... Krishna not bhōgī — Śankara not jōgī — Tuka at Pāṇḍurangī — this prasāda received. (Closing ॥५॥.)
मराठी: आहा रे भाई — गंगा नव्हे जळ — वृक्ष नव्हे वड पिंपळ — तुळसी रुद्राक्ष नव्हे माळ — श्रेष्ठ तनु देवाचिया. ... [११ pādas] ... तुकाराम म्हणतां — कृष्ण नव्हे भोगी — शंकर नव्हे जोगी — तुका पांडुरंगीं हा प्रसाद लाधला.
Word-by-word gloss
| Marathi | Meaning |
|---|---|
| गंगा नव्हे जळ | "Gangā is not (just) jaḷa" |
| तुळसी रुद्राक्ष नव्हे माळ | "tulsī-rudrākṣa is not (just) māḷa" |
| श्रेष्ठ तनु देवाचिया | "the śreṣṭha body of the deva" |
| संत नव्हती जगा मानसा त्या सारिखे | "saints — not equal to jaga-mānasa" |
| राम राम हे मातु नये म्हणों शब्द | "Rāma-Rāma — not (just) śabda" |
| शेष वासुकी नव्हे सर्प | "Śeṣa-Vāsuki — not viṣa-snake" |
| झाड नव्हे कल्पतरू | "kalpataru not (just) tree" |
| कामधेनु गाय न म्हणावी | "kāmadhenu — not (just) gāya" |
| ब्रम्हा नव्हे जीव | "Brahmā not jīva" |
| स्त्री नव्हे लक्ष्मी | "strī not (just) Lakṣmī" (here meaning Lakṣmī is not just a strī) |
| परीस नव्हे दगड | "pārisa not (just) stone" |
| गांव नव्हे द्वारावती | "Dvāravatī not (just) gāva" |
| मोक्ष घडे दर्शनें | "mokṣa happens by darśana" |
| कृष्ण नव्हे भोगी शंकर नव्हे जोगी | "Krishna not bhōgī; Śankara not jōgī" |
| तुका पांडुरंगीं हा प्रसाद लाधला | "Tuka at Pāṇḍurangī — prasāda received" |
| ॥५॥ | "(end of 5 Āhā re bhāī abhangs)" |
What it means
A X-is-not-Y-but-Z deva-saturated-cosmology litany abhang. Third (and longest) of the Āhā re bhāī triplet (459-461), with closing ॥५॥ marker (= 5 abhangs of Āhā re bhāī form). Eleven pādas, each listing 3-4 things-not-just-physical-thing-but-deva-body. Categories:
- Sacred-objects: Gangā / vṛkṣa-vaḍa-pimpaḷa / tulsī-rudrākṣa — not (just) physical, the deva'sśreṣṭha tanu.
- Sacred-rivers-and-stones: samudra-nadī / pāṣāṇa-linga / saints — not (just) jaḷa-pāṣāṇa-jana-mānasa.
- Common-objects: kāṭhī-vētu / anna-sāmta / Rāma-Rāma-śabda — not (just) physical-thing.
- Cosmic-objects: sun-moon-stars / Meru-pārvata / Śeṣa-Vāsuki — not just physical.
- Mythic-animals: Garuḍa-bird / Nandīkeśvara-cattle / kalpataru-tree / kāmadhenu-cow — not just animal-or-tree.
- Avatāras: Kūrma-tortoise / varāha-pig / Brahmā-jīva / strī-Lakṣmī (= Lakṣmī as just-a-woman) — not physical-version.
- Materials: gavākṣa-bone / pāṭāva-cloth / pārisa-stone — saguṇa of Īśvara.
- Substances: sōnē-dhātu / mīṭa-rētu / cārmānta — Kṛṣṇajina-vyāghrāmbara (skin-of-Kṛṣṇa-jīna and tiger-skin garment of Śiva are not mere skins).
- Treasures: muktā-gārā (pearl-hailstone) / hīrā-khaḍyā / jīva-sōyarā — jīva goes by free-icchā.
- Sacred-places: gāva-Dvāravatī / Raṇasōḍa-mūrti / tīrtha-Gomatī — mokṣa by darśana.
- Closing — Krishna-bhōgī / Śankara-jōgī: don't reduce them to enjoyment-or-asceticism; Tuka at Pāṇḍurangī received thisprasāda.
Each X-nahvē-Y line claims: the deva-saturated thing is not the merely-physical-version. The deva-cosmology permeates everything; don't reduce sacred-things to physical-substrates.
[T]
For someone today
This long abhang runs through a whole world of ordinary things and insists that none of them are merely what they look like. The Ganges is not just water, a tulsi plant is not just a garland, a sacred stone is not just a rock, and a saint is not just another face in the crowd. The same is true of the sun and moon, mythical trees and animals, precious stones, and holy places, each one carries the divine within its ordinary form, and even Krishna is not to be reduced to a figure of pleasure or Shankar to a mere ascetic. Tukaram says this recognition itself, that the whole world is soaked through with the sacred, is the gift he received at Pandharpur, and it invites you to stop seeing things as flat and separate from the divine.
मराठी: ही मोठी ओवी संपूर्ण साध्या जगातून फिरते आणि सांगते की यातील काहीही केवळ दिसते तसे नाही. गंगा फक्त पाणी नाही, तुळस फक्त एक रोप नाही, पवित्र दगड फक्त एक खडक नाही, आणि संत फक्त गर्दीतला एक चेहरा नाही. सूर्य-चंद्र, कल्पवृक्षासारखी झाडे व प्राणी, मौल्यवान रत्ने आणि तीर्थक्षेत्रे यांच्याबाबतही हेच खरे आहे, प्रत्येक गोष्टीत सामान्य रूपात परमेश्वर सामावलेला आहे, आणि कृष्णालाही केवळ भोगी किंवा शंकरालाही केवळ जोगी म्हणून कमी लेखू नये. तुकाराम म्हणतात की हे जाणणे, संपूर्ण जग हे पवित्रतेने भरलेले आहे हे ओळखणे, हाच पंढरपुरात त्यांना मिळालेला प्रसाद आहे, आणि ही ओवी तुम्हाला गोष्टींकडे सपाट आणि परमेश्वरापासून वेगळे म्हणून पाहणे थांबवण्याचे आवाहन करते.
Where this applies
- Don't reduce sacred to physical-substrate. Anti-physicalism.
- Common objects are not just physical. Deva-permeation.
- Avatāras not reducible to species. Form-distinction.
- Treasures have inherent-quality. Not just appearance.
- Sacred-places require darśana. Not location-alone.
- Krishna not bhōgī; Śankara not jōgī. Saguṇa-Īśvara.