संत साहित्य
Work in progress. Translations and commentary are AI-generated and may contain inaccuracies or hallucinations — please use your own judgement and check against the original sources.
संत साहित्य · Tukārām · Abhanga 652 of 4582

Abhanga 652

God serves his devotees so completely, even taking on humble roles like a servant, that Tukaram asks why anyone would hesitate to love such a devoted God.

When the deva does dāsya of dāsa — and you have to recognize this register
When He bears bhṛgu's-kick, Satyabhāmā's-dāna, Arjuna's-charioteer-role — and you accept this servant-list
When why don't you bhajan such a māuli? — and you receive this final-question

The verse

दास्य करी दासांचें । उणें न साहे तयांचें । वाढिलें ठायींचें । भानें टाकोनियां धांवे ॥१॥ ऐसा कृपेचा सागर । विटे उभा कटीं कर । सर्वस्वें उदार । भक्तांलागीं प्रगटे ॥ध्रु.॥ हृदयीं श्रीवत्सलांछन । मिरवी भक्तांचें भूषण । नाहीं तयाचा सीण । सुख धरिलें लातेचें ॥२॥ सत्यभामा दान करी । उजुर नाहीं अंगीकारी । सेवकाच्या शिरीं । धरूनि चाले पादुका ॥३॥ राखे दारवंटा बळीचा । रथी जाला अर्जुनाचा । दास सेवकांचा । होय साचा अंकित ॥४॥ भिडा नो बोलवें पुंडलिकाशीं । उभा मर्यादा पाठीशीं । तुका म्हणे ऐसी । कां रे न भजा माउली ॥५॥

Literal translation

Dāsya of dāsa — won't tolerate uṇē — served-place — bhāna runs. Kṛpā-sāgaraviṭā kaṭi-karasarva-sva udārabhakta prakaṭa. Hṛdaya śrī-vatsabhūṣaṇa wears — no siṇasukha lāta. Satyabhāmā dāna — no ujuraangīkārīsevaka pādukā on śira. Bali's dāra-vaṇṭā — Arjuna rathīsevaka true ankita. Bhīḍa — Puṇḍalika — maryādā behind — Tuka says: such — why not bhajan māuli?

मराठी: दास्य करी दासांचें — उणें न साहे तयांचें — वाढिलें ठायींचें — भानें टाकोनियां धांवे. ऐसा कृपेचा सागर — विटे उभा कटीं कर — सर्वस्वें उदार — भक्तांलागीं प्रगटे. हृदयीं श्रीवत्सलांछन — मिरवी भक्तांचें भूषण — नाहीं तयाचा सीण — सुख धरिलें लातेचें. सत्यभामा दान करी — उजुर नाहीं अंगीकारी — सेवकाच्या शिरीं — धरूनि चाले पादुका. राखे दारवंटा बळीचा — रथी जाला अर्जुनाचा — दास सेवकांचा — होय साचा अंकित. तुकाराम म्हणतां — भिडा नो बोलवें पुंडलिकाशीं — उभा मर्यादा पाठीशीं — ऐसी — कां रे न भजा माउली.

Word-by-word gloss
Marathi Meaning
दास्य करी दासांचें "dāsya of dāsa"
उणें न साहे तयांचें "won't tolerate uṇē"
वाढिलें ठायींचें "served-place"
भानें टाकोनियां धांवे "throwing bhāna — runs"
ऐसा कृपेचा सागर "kṛpā-sāgara"
विटे उभा कटीं कर "viṭā kaṭi-kara"
सर्वस्वें उदार "sarva-sva udāra"
भक्तांलागीं प्रगटे "bhaktaprakaṭa"
हृदयीं श्रीवत्सलांछन "hṛdaya śrī-vatsa-lāmcchana"
मिरवी भक्तांचें भूषण "bhakta bhūṣaṇa wears"
नाहीं तयाचा सीण "no siṇa for Him"
सुख धरिलें लातेचें "sukha of the lāta (kick)"
सत्यभामा दान करी "Satyabhāmā dāna"
उजुर नाहीं अंगीकारी "no ujuraangīkārī"
सेवकाच्या शिरीं "sevakaśira"
धरूनि चाले पादुका "pādukā — held — walks"
राखे दारवंटा बळीचा "Bali's dāra-vaṇṭā (door-keep)"
रथी जाला अर्जुनाचा "Arjuna rathī"
दास सेवकांचा "sevaka's dāsa"
होय साचा अंकित "true ankita"
भिडा नो बोलवें पुंडलिकाशीं "bhīḍa — Puṇḍalika"
उभा मर्यादा पाठीशीं "maryādā — behind"
कां रे न भजा माउली "why not bhajan māuli?"

What it means

A deva-does-dāsya-of-dāsa-image-list abhang. Five-verse list-of-deva's-services-to-bhaktas register. Five claims:

  1. दास्य करी दासांचेंopening-dāsya: dāsya of dāsa; won't tolerate uṇē; served-place; bhāna runs (= drops the plate to come). Deva-runs-throwing-plate-to-help-dāsa.

  2. ऐसा कृपेचा सागरPandharī-iconography: kṛpā-sāgara; viṭā-kaṭi-kara; sarva-sva-udāra; bhakta-prakaṭa. Manifest-for-bhakta.

  3. हृदयीं श्रीवत्सलांछनBhṛgu's-kick-image: hṛdaya śrī-vatsa-lāmcchana; wears bhakta-bhūṣaṇa; no-siṇa for Him; held sukha of the lāta (= Bhṛgu-rishi's-kick on Viṣṇu's chest, the mark of Śrīvatsa). Bears-saint's-kick-as-jewelry.

  4. सत्यभामा दान करीSatyabhāmā-pādukā-Bali-Arjuna: Satyabhāmā does dāna (the deva-weighing-against-tulasī episode); no ujura; sevaka's pādukā on śira (deva-bears-pādukā); Bali's door-keeper (Vāmana-Bali story); Arjuna-rathī (Mahābhārata charioteer); sevaka's-true-ankita. Multiple-servant-roles.

  5. भिडा नो बोलवें पुंडलिकाशींclosing-Puṇḍalika-and-māuli: doesn't-speak-by-bhīḍa to Puṇḍalika; stands by-maryādā behind; Tuka says: such — why not bhajan, māuli? Why-not-bhajan-mother-deva.

[T]

For someone today

Tukaram paints God not as a distant lord but as a devoted servant of his devotees, someone who drops what he is doing and runs the moment a devotee needs him. He even wears the mark of a sage's angry kick on his chest as if it were a badge of honor. He has taken on humble roles throughout history: accepting a gift from Satyabhama without complaint, carrying a servant's sandals on his own head, guarding the door for Bali, and becoming Arjuna's charioteer. If God is willing to serve so completely and without any ego, Tukaram asks, why would anyone hesitate to turn toward him in devotion?

मराठी: तुकाराम देवाचे चित्रण एका दूरस्थ स्वामीसारखे नाही, तर आपल्या भक्तांचा खरा सेवक म्हणून करतात, जो भक्ताला गरज पडताच हातातले काम टाकून धावत येतो. एका ऋषींनी रागाच्या भरात लाथ मारली, तरी देव ती खूण आपल्या छातीवर अभिमानाने मिरवतो. सत्यभामेचे दान कोणताही आक्षेप न घेता स्वीकारतो, सेवकाच्या पादुका स्वतःच्या मस्तकावर वाहतो, बळीच्या दाराशी पहारा देतो आणि अर्जुनाचा सारथी बनतो. एवढ्या नम्रतेने आणि निरहंकारीपणे सेवा करणाऱ्या अशा देवाची भक्ती करण्यास कोणी का कचरावे, असा प्रश्न तुकाराम विचारतात.

Where this applies

Related verses