Abhanga 783
Tukaram shows that a place becomes holy not just through its shrines and landmarks but through the devotion carried in the heart of the person who lives and prays there.
The verse
धन्य देहूं गांव पुण्य भूमि ठाव । तेथें नांदे देव पांडुरंग ॥१॥ धन्य क्षेत्रवासी लोक दइवाचे । उच्चारिती वाचे नामघोष ॥ध्रु.॥ कर कटी उभा विश्वाचा जनिता । वामांगीं ते माता रखुमादेवी ॥२॥ गरुड पारीं उभा जोडुनियां कर । अश्वत्थ समोर उत्तरामुख ॥३॥ दिक्षणे शंकर लिंग हरेश्वर । शोभे गंगातीर इंद्रायणी ॥४॥ लक्ष्मीनारायण बल्लाळाचें वन । तेथें अधिष्ठान सिद्धेश्वर ॥५॥ विघ्नराज द्वारीं बहिरव बाहेरी । हनुमंत शेजारीं सहित दोघे ॥६॥ तेथें दास तुका करितो कीर्तन । हृदयीं चरण विठोबाचे ॥७॥
Literal translation
Dhanya Dehū village — puṇya-bhūmi-ṭhāva — there dwells deva Pāṇḍuranga. Kṣetra-vāsī lōka — fortunate — nāma-ghōṣa — utter — vāca. Kara kaṭī — viśva-creator stands — vāmānga — Rakhumā-devī. Garuḍa — pārī — hands joined — aśvattha — north-facing. South — Śankara-linga Hareśvara — Indrāyaṇī — Gangā-shore adorns. Lakṣmī-Nārāyaṇa — Ballāḷa-vana — Siddheśvara — adhiṣṭhāna. Vighna-rāja — Bhairava — outside — Hanumant — neighbor — both. There — dāsa Tuka — kīrtana — hṛdaya — Viṭhōbā-caraṇa.
मराठी: धन्य देहूं गांव — पुण्य-भूमि-ठाव — तेथे नांदे देव Pāṇḍuranga. धन्य kṣetra-वासी, daiva-fortunate — वाचेने nāma-ghōṣa उच्चारितात. कर-कटीं उभा — विश्वाचा जनिता — वामांगीं माता Rakhumā-devī. Garuḍa-पारीं उभा हात-जोडून — समोर अश्वत्थ उत्तरा-मुख. दक्षिणे Śankara-linga Hareśvara — Gangā-तीर Indrāyaṇī शोभे. Lakṣmī-Nārāyaṇa — Ballāḷ-वन — Siddhēśvara-अधिष्ठान. Vighna-rāja-द्वारीं — Bhairava-बाहेरी — Hanumant-शेजारीं — दोघे. तेथें dāsa Tuka करितो कीर्तन — हृदयीं चरण Viṭhōbā-चे.
Word-by-word gloss
| Marathi | Meaning |
|---|---|
| धन्य देहूं गांव | "dhanya — Dehū village" |
| पुण्य भूमि ठाव | "puṇya-bhūmi — ṭhāva" |
| तेथें नांदे देव पांडुरंग | "there — dwells — deva Pāṇḍuranga" |
| क्षेत्रवासी लोक दइवाचे | "kṣetra-vāsī lōka — fortunate" |
| उच्चारिती वाचे नामघोष | "nāma-ghōṣa — utter — vāca" |
| कर कटी उभा विश्वाचा जनिता | "kara kaṭī — viśva-creator stands" |
| वामांगीं ते माता रखुमादेवी | "vāmānga — Rakhumā-devī" |
| गरुड पारीं उभा जोडुनियां कर | "Garuḍa — pārī — hands joined" |
| अश्वत्थ समोर उत्तरामुख | "aśvattha — north-facing" |
| दिक्षणे शंकर लिंग हरेश्वर | "south — Śankara-linga Hareśvara" |
| शोभे गंगातीर इंद्रायणी | "Indrāyaṇī — Gangā-shore" |
| लक्ष्मीनारायण बल्लाळाचें वन | "Lakṣmī-Nārāyaṇa — Ballāḷa-vana" |
| तेथें अधिष्ठान सिद्धेश्वर | "Siddheśvara — adhiṣṭhāna" |
| विघ्नराज द्वारीं बहिरव बाहेरी | "Vighna-rāja — Bhairava — outside" |
| हनुमंत शेजारीं सहित दोघे | "Hanumant — neighbor" |
| तेथें दास तुका करितो कीर्तन | "dāsa Tuka — kīrtana" |
| हृदयीं चरण विठोबाचे | "hṛdaya — Viṭhōbā-caraṇa" |
What it means
A Dehū-locality-blessed-Pāṇḍuranga-with-full-pantheon-Tuka-kīrtana-Viṭhōbā-feet-in-heart abhang. Dehū-locality-praise register. This abhang is a map-of-Dehū — Tukaram's-village — naming each shrine and feature. Seven claims:
-
Dhanya-Dehū — puṇya-bhūmi — Pāṇḍuranga-नांदे — kṣetra-वासी-fortunate. Dehū-blessed-Pāṇḍuranga-claim. Dehū village isdhanya (blessed) and puṇya-bhūmi; Pāṇḍuranga dwells there;the kṣetra-vāsī are fortunate.
-
कर-कटीं — विश्व-creator-उभा — वामांगीं Rakhumā-devī. Pāṇḍuranga-and-Rakhumā-claim. Hands at thekaṭi, theviśva-janitā(world-creator) stands; atvāmānga(left-side), Rakhumā-devī.
-
Garuḍa-pārī — अश्वत्थ-उत्तरा-मुख. Garuḍa-aśvattha-claim. Garuḍa at the pārī (slab) with hands-joined;the aśvattha (sacred-fig) opposite, north-facing.
-
दक्षिणे — Śankara-linga-Hareśvara — Indrāyaṇī-Gangā-तीर. Śankara-linga-river-claim. At south,Śankara-linga Hareśvara; the Indrāyaṇī (river) shore adorns.
-
Lakṣmī-Nārāyaṇa — Ballāḷ-वन — Siddheśvara. Lakṣmī-Nārāyaṇa-Siddheśvara-claim. Lakṣmī-Nārāyaṇa in Ballāḷ's vana; Siddheśvara is the adhiṣṭhāna.
-
Vighna-rāja-द्वार — Bhairava-बाहेरी — Hanumant-शेजारीं. Guardian-deities-claim. Vighna-rāja (Gaṇeśa) at the door, Bhairava outside, Hanumant the neighbor.
-
तेथें Tuka-कीर्तन — हृदयीं Viṭhōbā-चरण. Tuka-kīrtana-Viṭhōbā-feet-in-heart-claim. There —dāsa Tukadoeskīrtana; in (his) heart, Viṭhōbā'scaraṇa.
[T]
For someone today
This abhang names the Dehu-praise pattern:
-
Blessed Dehu village; Pandurang dwells there; its residents are fortunate. Dehu is blessed.
-
Pandurang stands with hands at his hips; Rakhuma at his left side. Pandurang's pose.
-
Garuda, the sacred fig tree, Shankar at Haresvar, the Indrayani river, Lakshmi-Narayan, Siddheshvar, Vighnaraj, Bhairava, Hanuman. The whole array of local shrines and deities.
-
Tuka performs kirtan there; Vithoba's feet are in his heart. Tuka's kirtan.
For today: Dehu is blessed, a holy ground where Pandurang dwells surrounded by this whole array of shrines and deities — Pandurang and Rakhuma, Garuda and the sacred fig tree, Shankar at Haresvar, the Indrayani river, Lakshmi-Narayan and Siddheshvar, and the guardians Vighnaraj, Bhairava, and Hanuman. And there, Tuka performs kirtan with Vithoba's feet held in his heart.
This abhang is one of Tukaram's most detailed statements praising his home village — a map of Dehu naming every shrine and deity, closing with Tuka performing kirtan there. Compare 0680, which praises Pandhari's supremacy — the same kind of local praise, but here it is for Dehu, Tukaram's own village, as a local extension of Pandhari. The closing line, that Vithoba's feet are in his heart, makes the precise devotee's claim: even amid this whole array of shrines and deities in Dehu, what truly matters is Vithoba's feet held within the heart.
मराठी: ही ओवी देहू-गौरवाचा नमुना सांगते:
-
धन्य देहू गाव; तिथे पांडुरंग नांदतो; तेथील रहिवासी भाग्यवान आहेत. देहू धन्य आहे.
-
पांडुरंग कमरेवर हात ठेवून उभा; डाव्या बाजूला रखुमादेवी. पांडुरंगाची मुद्रा.
-
गरुड, अश्वत्थवृक्ष, हरेश्वरी शंकर, इंद्रायणी नदी, लक्ष्मीनारायण, सिद्धेश्वर, विघ्नराज, भैरव, हनुमंत. स्थानिक देवस्थानांची संपूर्ण मांडणी.
-
तिथे तुका कीर्तन करतो; हृदयात विठोबाचे चरण. तुकाचे कीर्तन.
आजसाठी: देहू पुण्यभूमी आहे, धन्य आहे, जिथे पांडुरंग या सर्व देवस्थानांसह नांदतो — पांडुरंग-रखुमाई, गरुड-अश्वत्थ, हरेश्वरी शंकर, इंद्रायणी नदी, लक्ष्मीनारायण-सिद्धेश्वर, आणि रक्षक विघ्नराज-भैरव-हनुमंत. आणि तिथे तुका कीर्तन करतो, हृदयात विठोबाचे चरण धारण करून.
ही ओवी तुकारामांच्या आपल्या गावाबद्दलच्या सर्वात तपशीलवार गौरव-ओव्यांपैकी एक आहे — देहूचा नकाशाच जणू, प्रत्येक देवस्थान आणि देवता नामोल्लेखित करून, आणि शेवटी तुका तिथे कीर्तन करतो असे सांगणारी. ओवी क्र. ०६८० शी तुलना करता येईल — तिथे पंढरीचे श्रेष्ठत्व सांगितले आहे — तोच स्थानिक गौरव, पण इथे तो देहूसाठी आहे, तुकारामांच्या स्वतःच्या गावासाठी, जणू पंढरीचाच स्थानिक विस्तार. शेवटची ओळ — हृदयात विठोबाचे चरण — हाच भक्ताचा नेमका दावा आहे: देहूतील या संपूर्ण देवस्थान-मांडणीसह सुद्धा, खरा गाभा हृदयातील विठोबाचे चरणच आहेत.
Where this applies
- Dehū —dhanya. Locality.
- Full Dehu-pantheon. Map.
- Viṭhōbā-feet in heart. Core.